انکار؛ از بلندای دیوار حاشا

رفاقت

2010-07-03T21:34:00.002-05:00

اشاره: ندارد.

آخر نامه نوشته:
"دل که جهنم، لکن رضایت ندارم که جای ات تنگ باشد."

.

معیارهای عالی - استدلالهای خالی

2010-06-10T19:24:00.002-05:00

اشاره: رند همه اعصار، سعدی، را تنها میتوان با همین نام به خاطر متبادر کرد که "هو الاکبر مما یصفون" و این ارثیه خلافت پروردگارش باشد بر زمین که شأنش - چنان که نوشته اند - اجلّ است از غصب صفات ذوالجلال (هر چند این آخری هم نعت بنده دیگری باشد، مشقشق از کلام مستانه اش) (بدان! اینکه شریک بندگانش نمیخوانند، از عظمت اضطراب بین سوالش و جواب "بلی" است و بس و الا ...). به هر حال، این هم پیاله ای از اقیانوس شیخ ما.

دوستش داری و تشریف "به چشم تو زیباست" بر بالای معشوقی اش بس کوتاه مینمایدت و میخواهی تمایز ناپیمودنی اش بر سایرین را رسوا کنی؛ درست در همین لحظه است که "حرکات دلفریبش" را "متناسب و موزون" میخوانی؛ که اگر دل، فریب خورده است، آن دو دیگر، راه فرار را بسته اند. معیار نسبی که کفایت حال را نکند، معیار مطلق را عیان میکنی و این استدلال با همه بچه گانگی اش، شوق می افزاید. این یک مصراع. باقی را خودت بخوان.

متناسبند و موزون، حرکات دلفریبت/ متوجه است با ما سخنان بی حسیبت

اشک، امان نوشتن در باب "متوجه" و "سخن" و "بی حسیب" را نمیدهد؛ اما بسنده کنم که آن "ما" یعنی مرا در خیل مشتاقان، بی نام و نشان، اذن خطاب شدن میدهی. ببین این تقوای "ترس آلود" را که پیشترها در همینجا گفته بودم در وصف عاشق.

.

این خرداد

2010-06-04T07:39:00.008-05:00

این خرداد که میگذرد، همراه است با قطع تعلق کاملم از مدارس سمپاد. دیگر هیچ دانش آموزی در هیچ مدرسه ای نیست که معلم-شاگردی کرده باشیم. اهمیت این قضیه را با چراغ خاموش دفن میکنم که دیگر نشود نبش قبر کرد.

"شادی شیخی که خانقاه ندارد"

.

غزلی از جنس پختگی

2010-05-25T18:07:00.002-05:00

وضع ما در گردش دنیا چه فرقی میکند
زندگی یا مرگ، بعد از ما چه فرقی میکند

ماهیان روی خاک و ماهیان روی آب
وقت مردن، ساحل و دریا چه فرقی میکند

سهم ما از خاک وقتی مستطیلی بیش نیست
جای ما اینجاست یا آنجا چه فرقی میکند

یاد شیرین تو بر من زندگی را تلخ کرد
تلخ و شیرین جهان اما چه فرقی میکند

هیچکس هم صحبت تنهایی یک مرد نیست
خانه من با خیابانها چه فرقی میکند

مثل سنگی زیر آب از خویش میپرسم مدام
ماه پایین است یا بالا چه فرقی میکند

فرصت امروز هم با وعده فردا گذشت
بیوفا! امروز با فردا چه فرقی میکند

فاضل نظری

.

زلزله

2010-05-15T23:37:00.004-05:00

اشاره: این به نظرم مفید و جالب آمد در این شرایط بحران زدگی. مطلب از من نیست. کپی شده است.

در روزهاي گذشته حديثی در رسانه‌هاي ايران مطرح شد و عده‌اي تلاش كردند تا اين مسأله را از ديد علمي تحليل كنند و زير سؤال ببرند. اما آنچه كه مهم‌تر از تحليل علمي اين روايت است، اين است كه چرا كساني كه آن را مطرح نمودند از ذكر ادامه‌ي آن خودداري نمودند؟

پيامبر خدا (ص) فرمود: وقتی زنا رواج گیرد زلزله پیدا شود، وقتی حاکمان ستم کنند باران کم شود و وقتی که با ذمیّان (غيرمسلماناني كه تحت لواي حكومت اسلاني زندگي مي‌كنند) خیانت شود دشمنان چیره شوند (نهج الفصاحه، حدیث 219).

خداوند در قرآن كريم فرمود (بقره - 85)

أَفَتُؤْمِنُونَ بِبَعْضِ الْكِتَابِ وَتَكْفُرُونَ بِبَعْضٍ فَمَا جَزَاء مَن يَفْعَلُ ذَلِكَ مِنكُمْ إِلاَّ خِزْيٌ فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَيَوْمَ الْقِيَامَةِ يُرَدُّونَ إِلَى أَشَدِّ الْعَذَابِ وَمَا اللّهُ بِغَافِلٍ عَمَّا تَعْمَلُونَ
آيا به بعضی از کتاب ايمان می‌آوريد و بعض ديگر را انکار می کنيد؟ پاداش کسی که چنين کند در دنيا جز خواری نيست و در روز قيامت به سخت‌ترين وجهی شکنجه می‌شود وخدا از آنچه می‌کنيد غافل نيست.

.

متجاوز از صدسال پیش

2010-05-12T10:49:00.001-05:00

جمع کثیر از خلق ایران به چندین سبب خود را از وطن مألوف بیرون کشیده در ممالک خارجه متفرق شده‌اند. در میان این مهاجرین متفرقه، آن اشخاص باشعور که ترقی خارجه را با اوضاع ایران تطبیق می‌کنند، سال‌ها در این فکر بودند که آیا به چه تدبیر می‌توان به آن بیچارگان که در ایران گرفتار مانده‌اند، جزیی امدادی برسانند. پس از تفحص و تفکر زیاد بر این عقیده متفق شدند که به جهت نجات و ترقی خلق ایران، بهتر از یک روزنامه‌ی آزاد هیچ اسباب نمی‌توان تصور کرد.
---
۱۲۳ سال قبل (۱۳۰۷ هجری قمری)، نمره‌ی یکم روزنامه‌ی «قانون»، چاپ لندن

.

امید

2010-05-11T19:16:00.003-05:00

اشاره: جناب رئیس، جایی چیزی نوشته بودند که شد انگیزه نوشتن این متن.

به بعضی کارها که میکنم، امیدوارم. فکر میکنم با اینها میشود - اگر روز قیامتی باشد - از عذاب گذشت. یکی اینکه به پیرمردی که نصفه شب میز بغلی ام در کافه نشسته است، این احساس را میدهم که جوانی خام و بی تجربه ام تا شروع کند با لذت و هیجان جزئیات خاطره ای را از بایگانی مغزش بیرون بکشد. برای خیرات اموات هم تعجبهای مکرر حین تعریف خاطره را کنار میگذارم.

.

یادگار دوست

2010-05-07T04:20:00.001-05:00

اشاره: از دوست نامه ای رسید به این مضمون.

بسوخت حافظ و در شرط عشقبازی او
هنوز بر سر عهد و وفای خویشتن است

.

غزلی برای روزهای آخر امیدواری

2010-04-26T10:29:00.002-05:00

خسته ام از آرزوها، آرزوهای شعاری
شوق پرواز مجازی، بالهای استعاری

لحظه های کاغذی را روز و شب تکرار کردن
خاطرات بایگانی، زندگیهای اداری

آفتاب زرد و غمگین، پله های رو به پایین
سقف های سرد و سنگین، آسمانهای اجاری

عصر جدولهای خالی، پارکهای این حوالی
پرسه های بیخیالی، نیمکتهای خماری

رونوشت روزها را روی هم سنجاق کردم:
شنبه های بی پناهی، جمعه های بیقراری

عاقبت پرونده ام را با غبار آرزوها
خاک خواهد بست روزی، باد خواهد برد باری

روی میز خالی من، صفحه باز حوادث
در ستون تسلیت ها، نامی از ما یادگاری

مرحوم قیصر امین پور

.

نامه ای به یک دوست

2010-04-25T10:53:00.002-05:00

اشاره: به دوستی عزیزتر از جان، بلکه به خویشتن، نامه ای نوشتم. بخشی از نامه را اینجا کپی میکنم برای ثبت در تاریخ.

به قول اخوان و از زبان شاتقی: هی فلانی! زندگی شاید همین باشد ...
آن نیاز به محبت که برایت نوشتم، با تپشهای دل، میزند بالا. می آید روی سینه. آتش سینه هم نمیسوزاندش. رد میشود. با بوی تلخی از سوختگی میگذرد و به مشام میرسد. راه را کج نمیکند برود سوی زبان، که فایده ای ندارد. مستقیم میرود سراغ چشم و جزیره ای که مکان خواب بود را آب میگیرد و سحر میشود. این سحر، با آن سحر که با هم از دل شب تار بیرون میکشیدیمش فرق دارد. اینجا سحر، صدای اذان نمی آید ... گاهی صدای عربده مستی به گوش میرسد و هر بار مرا یاد خاطره شهریار با رفتگران می اندازد که سوت میزندند شبها ...

روزگار

2010-04-23T01:24:00.002-05:00

اشاره: اینها درد دل نیست که بخوانی. اینها حدیث نفس است. خواندنی نیست.

به گمانم مرد شده ام. سینه را از عشق پیراسته ام. حتی دل هم دیگر نمی تپد. هر روز صبح کوله بار غم را برمیدارم و به دوش میکشم تا صبح فردا که دو ساعتی فرصت درازکشیدنی دست دهد و باز مجبور شوم روی سینه بگذارمش. درب این دیگ را در آن ابعاد که زندگی ام میکشد، قفل زده ام. کلیدش را هم توی دیگ انداخته ام. به شعاع ده هزار کیلومتر خویشاوندی ندارم. به شعاعی چند هزار کیلومتری رفیقی نیست که حرفی بخرد به نیاز نیمه شبی. خواب هم دیگر جواب نمیدهد. باید قانونی شکست. لااقل عبرت جماعت شد. به گمانم مرد شده ام.

به حیثیتم جلوی چشمانم تجاوز کردند. جنازه اش را آتش زدند. و این دیگران. و این دیگران که گناه دیگری را بر پیشانی ام حک کرده اند. راه گریزی نیست. راه گریزی نیست. امیدی نیست. هر چه میبینم دیوار است.

رفیق جان! یقه ام را نگیر به توصیه های مشفقانه ات. میدانم و میدانی که دوستم داری و دارمت. به قول سید حسن حسینی، تا بال نداشتم قفس تنگ نبود. مجبورم بالم را بچینم. زندگی ام مال خودم نیست که ببازمش. پدر و مادری منتظرند. باید زندگی را به دندان هم که شده، حفظ کنم. میدانم اینقدر بینمان فاصله افتاده که حرفم برایت عجیب می نماید.

از اینها که بگذریم، دلم برایت تنگ نمیشود دیگر. درب دیگ را گذاشته ام. به گمانم مرد شده ام.

.

مفاهیم خاص

2010-04-22T02:04:00.003-05:00

اشاره: بعضی مفاهیم هست که همین که بدونیشون، میتونی کاربردهاش رو تو زندگیت پیدا کنی. یکیشون اینه.

امروز یاد گرفتم که انتخاب تصادفی، با انتخاب دلخواه فرق داره. انتخاب دلخواه هم با انتخاب آگاهانه فرق میکنه. اینها که گفتم همشون مفاهیم ریاضی هستن. پس لطفا با لفاظی اشتباه نگیرید.

.

غزلی برای الهه (!)

2010-04-16T20:53:00.002-05:00

چشمان شعر خیره به خطهای جاده است
دختر به شعر میرسد اما پیاده است

دختر نگاه میکند و دوست دارمش
عاشق شدن چقدر بدون اراده است

او مثل شاعرانه ترین حس عاشقی است
او مثل عاشقانه ترین شعر ساده است

قلبم برای عشق به هر کار مشکلی
با یک غرور له شده گردن نهاده است

وقتی که نیست چشم پر از انتظار من
پشت تمام پنجره ها ایستاده است

آه ای خدا چگونه بگویم که کافرم
آه ای خدا، خدای من اسمش الهه است

از دست عشق قافیه را باختم ولی
شعرم به اسم کوچک او تکیه داده است

مرتضی کردی

.

از متعالیات

2010-04-13T15:56:00.002-05:00

اشاره: برای دوستانم که کمتر میشناسند، این آمیرزا جواد آقا، همان است که در قنوت نماز صبح، این دعا را - که در مفاتیح الجنان نیست - میخواند: صبح است ساقیا، قدحی پر شراب کن/ دور فلک درنگ ندارد شتاب کن، تا انتهای غزل. خوش به حال آنانکه به او اقتدا میکردند. البته عجایب این مرد بسیار است. نوشته اند. خواستید، بروید، بیابید و بخوانید.

مرحوم آمیرزا جواد آقای ملکی تبریزی، در مقدمه کتاب شریف المراقبات - که متاسفانه در حد مفاتیح الجنان پایینش آورده اند - نوشته است:

و اى نفس! بدان كه میتوانی نزديكی و رضايت او را در مدت يك روز بلكه در يك ساعت و يك لحظه بدست آوری؛ بشرط اين كه بداند نيت تو در ترك غير خدا و قصد ديدار او صادقانه و پاك است. زيرا او حاضر است نه غايب؛ روآورنده است نه روگردان و مشتاق است نه غير آن. آيا فرمايش خداوند به عيسى (ع) را نشنيدى كه: "یا عیسی! کم اُطیل النظر و اُحسن الطلب و القوم لایرجعون؟" اى عيسى! چقدر چشم بدوزم و نیکو بطلبم و مردمان بازنگردند؟

.

غزلی از غریبی

2010-04-11T23:02:00.003-05:00

همراه مرغ مسافر، پیغامی از گرمسیر است
میگوید: "اینجا نمانید، این خاکدان زمهریر است"

میگوید: "اینجا نمانید، اینجا که مردان دروغند
اینجا که سرهای خالی، روی شکمهای سیر است"

میگوید: "اینجا نمانید ..."، اما کجا میتوان رفت؟
وقتی که ایمان مردم در بند نان و پنیر است

گفتند: "اینجا نمانید، پابسته ده مباشید
این خانه نااستوار است، این کشت آفت پذیر است"

گفتیم: "پرطاقتانیم" گفتند: "اینگونه بودید"
گفتیم: "فواره ..." گفتند: "فواره هم سر به زیر است"

گفتیم: "ما را چراغی است، روشنگر خانه" گفتند:
"لحنی دگرگونه دارد، بادی که در بادگیر است"

گفتند و باور نکردیم تا آخرین چشمه یخ بست
گفتیم: "زود است" و ماندیم، رفتند و گفتند: "دیر است"

ماندیم تا سال دیگر با مرده هامان بگویند:
"همراه مرغ مسافر، پیغامی از گرمسیر است"

محمدکاظم کاظمی

.

از گذشته ها 2

2010-04-11T03:04:00.002-05:00

اشاره: در ادامه پست قبلی، خاطره مرحوم امیری فیروزکوهی از شبی در محضر استاد وحید دستگردی، بدانجا میرسد که مرحوم عبدالحسین شهنازی (برادر علی اکبرخان)، نوازنده تار و مرحوم باقرخان رامشگر، نوازنده اسطوره ای کمانچه به منزل استاد میروند. مرحوم امیری فیروزکوهی از خاطراتش، از صفحاتی که در کودکی از باقرخان شنیده بوده، اشاراتی میکند و بسیار به نیکی یاد میکند.

...
باری، با این سابقه ذهنی از باقر و شنیدن و به یاد داشتن تمام صفحات او و شهرت بسیارش به انواع رنگ و تندی و نرمی آرشه های پرقدرتش، همین که او را در برابر خود دیدم و آن همه خاطره دوران کودکی و لذت و کیفیت صفحات او را در وجود و حضور او مجسم و قهرمان ذوق و خیال خویش را رویاروی خود یافتم، با تمام حواس و کمال دقت متوجه او شدم؛ در حالیکه به تکلیف شهنازی ساز را بر سر دست گرفته و به مقدمات کوک کردن مشغول شده بود. اما به محض اینکه شروع به درآمد کرد و آرشه و پنجه را به حرکت درآورد، کم مانده بود که در تطبیق او با معرفی شده شهنازی به اشتباه افتم و بگویم که این مرد مبتدی نوآموز آن استاد مقتدر دیروز نیست. لکن به زودی دریافتم که این پیرمرد افسرده حال، همان باقرخان قدرتمند فعال است الا اینکه صولت پیری قدرت او را در هم شکسته و چنان دست و پنجه قوی و قهرمانی را به چنین رشته ای از قهر و غلبه فرو بسته است؛ چندانکه آرشه او به آرشه تازه کاری در مشق میمانست و پنجه اش از کندی و واماندگی، بالا و پایین رفتن نمیتوانست. بی اختیار این آیه شریفه از قرآن کریم که میفرماید: "ولقد خلقنا الانسان فی احسن تقویم ثم رددناه اسفل سافلین" به یادم آمد و در کیفیت تبدل آدمی در عین اتحاد و اتفاق ظاهر و باطن به ضد خود. باقرخان بودن و نبودن به اعتبار جوانی و پیری و زمین پیمایی و زمین گیری. به فکر فرو رفتم آنقدر که مرحوم وحید متوجه من شد و گفت فلانی به چه فکر میکنی؟ خود باقرخان که بهتر از ما متوجه دگرگونی هنرش شده و سر را به زیر افکنده بود، ساز را به کناری گذاشت و گفت: "حالا نوبت این جوانهاست که ما پیران را به فیض برسانند".
...

.

از گذشته ها 1

2010-04-10T20:35:00.003-05:00

اشاره: ایمیلی گرفتم به غایت مسرت بخش. متنی سفید با چهار فایل ضمیمه. یکی از این ضمائم، خاطره ای است که مرحوم امیری فیروزکوهی (پدر زن دکتر مظاهر مصفا) از استاد وحید دستگردی نوشته است. نوشته، دو بخش بینظیر دارد که عینا در این پست و پست بعدی مینویسمشان. این متن در شماره 12 مجله وحید منتشر شده است. به تعابیر دقیق توجه کنید. اینها مثل ریاضیات مهندسی، جایگشتهای بی معنای حروف نیستند. هر چند که این تعابیر دلیل برگزیدگی این پاراگراف نباشند.

...
آن وقتها که جوان بودم و درسی از حکمت و کلام میخواندم، وجود وحید برای من بهترین دلیل از ادله تجرد نفس و دوگانگی جسم و روان بود. چون میدیدم که مردی در سنین میانسالی و کهولت و این اواخر پیری و شیخوخت با جسمی علیل و ناتوان و بدنی رنجور و دردمند، با چنان روحی قانع و خرسند و فکری طالع و بلند، بلاانقطاع کار میکند و هر روز به اندیشه ای بدیع و ذوقی لطیف به دقائقی از معانی مشکلات و رقائقی از حقائق معضلات دست می یابد و خلاصه آن را در طبق اخلاص، عرضه پیشگاه خواص مینماید، که آن جدیت و همت و مداومت در قبول زحمت، دیگر کسان از امثال او را که هم از بلیه مرض و نقاهت به دور و هم از عطیه غنا و ثروت برخوردار و مسرور بودند، میسر و مقدر نیست.
...

.

کانون

2010-04-09T16:15:00.003-05:00

مدتی است که این عکس، از مراسم تشیع مستر ساعتی، روی صفحه این کامپیوتر نشسته است. چهره ها همه آشنایند. همه غمبارند. دلم برای یکایکشان پرپر میزند. اثر چرخش فصلها را میشود به وضوح دید. همه و همه درست. اما من هنوز نمیفهمم که چرا کانون توجه من، عکس و مستر ساعتی، هر سه به یک نفر ختم میشود. "معلوم نیست بعضیها چون با بقیه فرق دارند، متفاوتند یا چون متفاوتند، با بقیه فرق میکنند. اما آنچه مسلم است، بعضیها متفاوتند." افسوس! اینجا که من هستم، همزبانی نیست که دغدغه ها را قسمت کنیم.

.

غزلی حاکی از بدحالی

2010-04-08T15:29:00.002-05:00

خواب گم شد، خیال یادم رفت
معنی شور و حال یادم رفت

بغض امسال در گلو ترکید
خنده پارسال یادم رفت

بس که نالیدم از جداییها
خاطرات وصال یادم رفت

واژه هایم کدر شدند و کبود
حرفهای زلال یادم رفت

عشق، این ناگزیر ناممکن
مثل خواب و خیال یادم رفت

در هجوم مخنثان، دونان
صولت پور زال یادم رفت

شیهه اسبها، خروش یلان
بوی وحشی یال یادم رفت

پرکشید از خیال من پرواز
یا نیاز به بال یادم رفت؟

هر چه غیر از سکوت واهی بود
خوب شد قیل و قال یادم رفت

حرفها با تو داشتم اما ...
همه اش ... بیخیال! یادم رفت

استاد محمدرضا ترکی

.

آرامش در حضور دیگران

2010-04-07T12:17:00.002-05:00

پس آن هنگام که شب عاشورا زینب (س) بی تاب شد، پس از دعوت به صبر، فرمود: "هیهات! لو ترک القطا لنام".

.

انواع دوستانم

2010-04-04T21:04:00.002-05:00

دوستانم را از جهت برخوردشان وقتی که حالم بد است، به چهار دسته، به ترتیب اهمیتشان برایم، میتوانم تقسیم کنم:

1) آنها که وقتی حالم بد است، میفهمند و انتظار ندارم که حال بپرسند. آنها هستند. هستند بدون پرسشی.
2) آنها که وقتی حالم بد است، میفهمند یا نمیفهمند، حتما انتظار دارم که حالم را کلاما بپرسند.
3) آنها که وقتی حالم بد است، نمیفهمند و حال پرسیدنشان را هم نمیخواهم.
4) سایرین.

سراغ ندارم که کسی از دسته ای به دسته بالاتر رفته باشد.

.

وصف الحال

2010-04-02T22:21:00.002-05:00

مردی به هزار غم گرفتارم
در هر نفسی به جان رسد کارم

بی زلت و بیگناه محبوسم
بی علت و بی سبب گرفتارم

بی تربیت طبیب رنجورم
بی تقویت علاج بیمارم

محبوسم و طالع است منحوسم
غمخوارم و اختر است خونخوارم

بوده نظر ستاره تاراجم
کرده ستم زمانه آزارم

امروز به غم فزونتر از دی
وامسال به نقد کمتر از پارم

یاران گزیده داشتم روزی
امروز چه شد که نیست کس یارم؟

هر نیمه شب آسمان ستوه آید
از ناله سخت و گریه زارم

بسیار امید بود در طبعم
ای وای امیدهای بسیارم

قصه چه کنم دراز بس باشد
چون نیست گشایشی ز گفتارم

بخشی از یکی از حبسیه های مسعود سعد سلمان

.

از گفتن تا شنیدن

2010-04-01T22:13:00.003-05:00

اشاره: زمانی، در یک روز تابستانی، به استقبال از غزلی از شهریار با مطلع "پیرم و گاهی دلم یاد جوانی میکند/ بلبل طبعم هوای نغمه خوانی میکند"، شعری ساختم که یک بیتش نظر سلطان را گرفت: خواهش دل را نباشد قاصدی سوی زبان/ سینه میسوزد ولی پادرمیانی میکند. هنوز هم چو بید بر سر این ایمان میلرزم.

غیر از آنکه فرمود: "تو گرم سخن گفتن و از جام نگاهت/ من مست چنانم که شنفتن نتوانم" و غیر از آنکه فرمود: "اسطقس فوق اسطقسات"، دیگر گفتنی هست که شنیدنش در کار نیست. و این گفتن نمیدانم چه شد که شد راه گفتنم.

فاش میگویمت اما این بار. نه اینکه تو زبان سرّ نمیدانی؛ به یقین میدانی چرا فالش مینویسم. وقتی مینویسند: کل من علیها فان، تو هم دلت مثل من میگیرد. من و تو را اینطور بزرگ نکرده اند. نه اینکه از فنا ترسمان باشد؛ که غایتمان است. دلمان میگیرد که چرا لا اله مینویسند و الا الله ش فراموش است. باز نه از آن جهت که فناناپذیری پروردگار را نادیده گرفته اند؛ که این بدیهی مستغنی از بیان است. دلمان میگیرد که نمینویسند: و یبقی وجه ربک ذوالجلال و الاکرام.

تازه که نوشتند. به گمانت توجه میکنند که فرقش با "و یبقی وجه ربک ذی الجلال و الاکرام" چیست؟ میفهمند که "ذوالجلال و الاکرام" صفت "وجه" است نه صفت "رب"؟ میدانند که "وجه رب" غیر از "رب" است و همچنان به طرز نابدیهی و غافلگیرکننده ای در صفت "بقاء" با رب شریک است؟

به گمانم اگر بپرسند که چرا آدمیان عکس چهره عزیزانشان را نگه میدارند، در آن کلاسی که بارها در موردش حرف زده ایم، پاسخ همین آیه است. گرچه که به حق فرموده باشد:

چون تو نه در مقابلی، عکس تو پیش رو نهیم
این هم از آب و آینه، خواهش ماه کردنست

.

از دردهای بی درمان

2010-03-31T12:17:00.003-05:00

چه بی نشاط بهاری که بی رخ تو رسید

...

شاتقی زندانی دختر عمو طاووس

2010-03-30T13:16:00.002-05:00

...

گاه اگر بگذاردش غمهای این عالم
عالمی دارد برای همنشین و آشنای خویش

- «هی! فلانی!»

[او همیشه هر کسی را با همین یک "نام" میخواند
اسم و رسم دیگران سهل است، او شاید
غالبا نام خودش را هم نمیداند]

...

از کتاب "در حیاط کوچک پاییز در زندان" مهدی اخوان ثالث

.

غزلی پر از غمازی

2010-03-27T11:01:00.003-05:00

اشاره: از خلاصه کردن اشعار خوشم نمی آید؛ علی الخصوص که از غزلیات شمس باشد. اما به فراخور حال، ابیاتی از این غزل را اینجا مینویسم. کاملش اینجا هست.

مرا عقیق تو باید، شکر چه سود کند
مرا جمال تو باید، قمر چه سود کند

چو مست چشم تو نبود، شراب را چه طرب
چو همرهم تو نباشی، سفر چه سود کند

مرا زکات تو باید، خزانه را چه کنم
مرا میان تو باید، کمر چه سود کند

چو آفتاب تو نبود، ز آفتاب چه نور
چو منظرم تو نباشی، نظر چه سود کند

لقای تو چو نباشد، بقای عمر چه سود
پناه تو چو نباشد، سپر چه سود کند

مرا بجز نظر تو نبود و نیست هنر
عنایتت چو نباشد، هنر چه سود کند

خبر چو محرم او نیست، بیخبر شو و مست
چو مخبرش تو نباشی، خبر چه سود کند

ز شمس مفخر تبریز آنکه نور نیافت
وجود تیره او را دگر چه سود کند

.

در باب صبر

2010-03-25T22:35:00.003-05:00

اشاره: مادرکم - که درود خداوند بر او باد - همواره توصیه ام میکرد به خواندن سوره والعصر؛ میگفت صبر می آورد. علی جهانیان - که عمرش دراز باد - یک روز بین دانشکده برق و مکانیک در پردو در چشمانم نگاه کرد و گفت خدای عالمیان با همه عظمتش با صابران است؛ ان الله مع الصابرین و هر دو گریستیم.

ایوب را به صبر میشناسیم که خداوند او را به صبر در کلامش ستوده است. در تفسیر آیه هشتاد و سوم سوره انبیاء که میفرماید: "و ایوب اذ نادی ربه انی قد مسنی الضر و انت ارحم الراحمین" برخی گفته اند که ایوب دعا کرد؛ بر این روال که "خداوندا بر من سختیهایی رسیده و تو ارحم الراحمینی، بیا و مشکل من را حل کن". حال آنکه عظماء تفسیر میفرمایند آن "واو" در "و انت ارحم الراحمین"، واو حالیه است یعنی ایوب فرمود: "خداوندا در همان حال که تو ارحم الراحمینی، سختیها وجود مرا لمس کردند."

تفاوت را میفهمی؟ به راستی چنین کس را نباید به صبر ستود؟

این را که فهم کردی، فهم کن که برای درک بهتر من و تو گاه به واو هم بسنده نکرده است، آنجا که در سوره انشراح به تاکید فرمود "فان مع العسر یسرا * ان مع العسر یسرا". معیت دو شیء یعنی همراهی دو چیز از یازده وجه مختلف که یکی از آنها زمان است. نه اینکه آسانی بعد از سختی می آید، این دو همراهانند. چشم بگشای. بیشتر اضافه کنم که بار اول با حرف "ف" شروع کرد که ممکن است مقید کند جمله را به ماقبل. پس از سر رحمت، بار دیگر، بی هیچ قید، جمله را تکرار کرد؛ که شبهه ای نماندمان.

بیا با هم بفهمیم.

.

تضمین شیدایی

2010-03-23T01:32:00.003-05:00

اشاره: از مرحوم شهریار دو تضمین به یادگار مانده است، تضمین غزلی از سعدی و غزلی از حافظ. تضمین غزل حافظ قدری مهجورتر مانده و کمتر دیده ام که بخوانندش. این باشد تحفه ای از درویش.

چون تو کو در چمن حسن، سمن سیمائی؟
یا چو من، ای گل صدبرگ، هزار آوائی؟
تا تو چون چشم غزالان، غزل شیوائی
در همه دیر مغان نیست چو من شیدائی
خرقه جائی گرو باده و دفتر جائی

من که چشمم کرم ابر بهاری دارد
شاخسار طربم حسرت باری دارد
خاطرم گرد غم شاهسواری دارد
دل که آیینه شاهی است غباری دارد
از خدا می طلبم صحبت روشن رائی

اشک، دریا و منش کشتی سیمین لنگر
موجها نقره فشانم ز پس یکدیگر
بو که آهنگ تفرج کند آن افسونگر
جویها بسته ام از دیده به دامان که مگر
در کنارم بنشانند سهی بالائی

آتش طور به گوش دل شبگرد شبان
خواند سرّ ادبی محتجب از بی ادبان
گو دلش باز نگوید به زبان ضربان
سر این نکته مگر شمع برآرد به زبان
ورنه پروانه ندارد به سخن پروائی

گو خزف در صف گوهر نبرد راه به گنج
که ترازو نبود جز به کف گوهرسنج
مهره نرد میامیز به شاه شطرنج
نرگس ار لاف زد از شیوه چشم تو مرنج
نروند اهل نظر از پی نابینائی

تا ندای طربم داد به میخانه سروش
سخن توبه زاهد نگرفتم در گوش
وز کف مغبچه ی بزم تو خوش دارم نوش
کرده ام توبه به دست صنم باده فروش
که دگر می نخورم بی رخ بزم آرائی

دوش جاروی خزان صحن چمن را می رفت
که بهار و گل و بلبل همه حرفی بس مفت
خواب سَروَش به هیاهوی زغن می آشفت
این حدیثم چه خوش آمد که سحرگه می گفت
بر در میکده ای با دف و نی ترسائی

گر همه شعر عرب معجز جاحظ دارد
ور همه شعبده در موعظه واعظ دارد
خواجه ماست کزین طرفه مواعظ دارد
گر مسلمانی ازین است که حافظ دارد
وای اگر از پس امروز بود فردائی

.

تبریک سال نو

2010-03-22T13:31:00.003-05:00

حالا که قدری شرایط آرام تر شده و هیجان تبریک گفتن های اولیه و زودهنگام فرونشسته، سال نو را به همه دوستان و عزیزان تبریک میگم. امیدوارم که سال پربرکتی برای همگی باشد. سال گذشته سال سختی بود، ان شاء الله که خداوند امسال را سال آسانی قرار دهد.

دوستان عزیزم در ایران را بسیار یاد میکنم. متاسفانه امکان تماس و تبریک فرد به فرد وجود ندارد. لذا برای جلوگیری از تبعیض، از همین تریبون به همه تبریک میگم. خاطرات غم و شادیهایی که در کنار هم بوده ایم، چیزی نیست که با عبور سالیان، غبارآلود شود.

از همگی درخواست دعا و آرزوی خیر دارم.

.

شنبه که بیاید ...

2010-03-17T13:32:00.003-05:00

اشاره: شنبه این هفته آغاز سال 1389 خورشیدی است؛ به قولی قرار است بهاری بیاید از پس زمستانهای سخت و سیاه. برای من که عمری بهارم پاییز بوده است، تجربه متفاوتی است. نمیدانم بوی بهار، شیدائییان را رسوا میکند یا بوی بهارنارنج.

از دوم دبیرستان به این طرف، هر وقت بهار میشد، یاد شعر سعدی در خاطرم زنده میشد که "وقت بهار است خیز تا به تماشا رویم/ تکیه بر ایام نیست تا دگر آید بهار" تا اینکه کار جنون به تماشا کشید و شدم دیدنی. نه که ارزش دیدن دارد، که عبرت بینندگان باید. صدای مرحوم شهریار که وارد شد، شنیدم که "بی ثمر هر ساله در فکر بهارانم هنوز/ چون بهاران میرسد با من خزانی میکند" و اضافه کرد که "من از بچگی عاشق بهار بوده ام" و باز تعریف کرد آن جوراب آویزان کردنها و هدیه گرفتنها را. پیرمرد در هشتادسالگی منتظر بهار بود.

و من سالها بود که بهار را در هیاهوهای زندگی گم کرده بودم. امسال، بهار را میخواهم به فال نیک بگیرم. امسال دیگر باید با دل خونین، لب خندان آورد. امسال شاید برای زیان رسیده، وقت تجارت باشد. امسال شاید از بقیه خداوند نصیبی بر سفره ما جای گیرد. فی الحال، وسط همین نوشتن الکترونیکی، تفالی زدم به حضرت حافظ؛ چنین فرمود که:

صبا به تهنیت پیر میفروش آمد
که موسم طرب و عیش و ناز و نوش آمد

هوا مسیح نفس گشت و خاک نافه گشای
درخت سبز شد و مرغ در خروش آمد

تنور لاله چنان برفروخت باد بهار
که غنچه غرق عرق گشت و گل به جوش آمد

به گوش هوش نیوش از من و به عشرت کوش
که این سخن سحر از هاتفم به گوش آمد

ز مرغ صبح ندانم که سوسن آزاد
چه گوش کرد که با ده زبان خموش آمد

ز فکر تفرقه بازآی تا شوی مجموع
به حکم آنکه چو شد اهرمن سروش آمد

چه جای صحبت نامحرم است مجلس انس
سر پیاله بپوشان که خرقه پوش آمد

ز خانقاه به میخانه میرود حافظ
مگر ز مستی زهد ریا به هوش آمد

.

غزلی پر از حماسه

2010-03-15T11:58:00.002-05:00

به اعتقاد من خدا یگانه ای مکرر است
یگانه ای که با شمار بندگان برابر است

به اعتقاد من خدا، همان که فکر میکنیم
درست شکل اعتقاد ماست، شکل باور است

گروهی از میان ما خدایشان بزرگ نیست
خدایشان درست مثل شخصشان محقر است

گروهی از میان ما خدای پرغرورشان
همیشه کینه ورز و اخم کرده و ستمگر است

گروهی از میان ما خدای مه گرفته شان
شبیه دیدن از ورای شیشه مشجر است

ولی خدای من، خدای عاشقی که روزوشب
میان چشمه تبسمش دلم شناور است

خدای من بزرگتر است از آنچه فکر میکنند
خدای من از آنچه حرف میزنم فراتر است

خدای من جداست از خدای سختگیرشان
مرا کسی که آفریده یک خدای دیگر است

گناه اگر نمیکنم برای عرض عاشقی است
وگرنه هر گناه پیش لطف او میسر است

کسی درست میشناسد آن بزرگ پاک را
که مثل من تمام عمر با خدا برادر است

به نام نامی یگانه اش قسم که بی گمان
هر آنکه فکر میکند خدا یکیست، کافر است

علیرضا سپاهی لایین

.

در حکایت ننه علی

2010-03-12T22:06:00.004-06:00

اشاره: همه شنیده ایم که فرمود: علیکم بدین العجائز (بر شما باد گرویدن به دین پیرزنان). ببین! این چنین.

پیرزنی بود که از سال 59 تا سال 76 یعنی 17 سال تمام بر سر مزار فرزند شهیدش در بهشت زهرا اوایل توی یک چادر و بعدها به همت برخی بچه ها در یک آلونک زندگی کرد. اسم پسرش قربانعلی بود و او را "ننه علی" صدا میکردند. سال 76 فراموشی گرفت و الان در منزل دخترش در تهران زندگی میکند. زنده برگشتن ز قربانگاه شرط عشق نیست. و تو چه میدانی که 17 سال یعنی چه؟

جواد عزیز در سفرش به ایران، این عکس را از سردر آلونک گرفته و اسمش را گذاشته: The statue of Love.

جستجویمان در اینترنت ما را به این صفحه رساند که عکسی از ننه علی دارد همراه با شرحی از زندگانیش. اما ننه علی، یک زن در یک کالبد نیست. ننه علی، مادر من و توست که هزاران کیلومتر آنطرفتر، غممان را میخورد. آن روز که برای بدرقه مادر یکی از دوستان به فرودگاه رفته بودیم، یاد مادرکم افتادم. امروز هم با دیدن این عکس و این نوشته ها، باز همان یاد اوست که ذهنم را تسخیر کرده است. مادرکم هر روز میرود حرم و برایم و برای دوستانم، با تمام محبتش دعا میکند.

.

حکایت آن عارف بدنام

2010-03-10T21:10:00.004-06:00

اشاره: برخی حکایتهاست که در علن نقل نمیکنند؛ به گمانم از آن جهت که مخاطب باید مخاطب باشد تا درک مطلب کند. این که مینویسم از آن دست حکایتهاست. تعجبی هم نیست از این غمازیها که کار جنون ما به تماشا کشیده است.

میگویند در شهری زاهدی میزیست به غایت پاکیزه خوی؛ معتمد اهل شهر. بازرگانی که برای سفر میرفت، زنش را به زاهد سپرد تا مدتی که نیست خیالش آسوده باشد. بازرگان هنوز بازنگشته بود که روزی زاهد در اندرونی چشمش به زن افتاد و شکیبایی از دست داد. بزرگی به عارفی رهنمونش شد ساکن شهری دیگر. زاهد به امید دوا عازم آن شهر شد. عارفی با آن نشانیها که گفته بودندش، در شهر نیافت. تنها شباهت، با کسی بود ساکن کوی پتیارگان. زاهد، ناامید خود را به منزل او رساند. بر در، شاهدی دید نشسته ساغری ارغوانی به دست؛ درهای خانه گشوده و اطراف خانه مملو از هرزگان. سراغ نشانیها را گرفت، مردی آمد چنان که گفته بودندش؛ مدعی که من همانم که تو به دنبالش آمده ای. زاهد، متعجب، از سرّ شاهد و شراب پرسید و جواب شنید که خمره ای سرکه در دست فرزندم دیدی. زاهد چهل سوال از علوم مختلفه پرسید تا برایش مسجل شد که این مرد همان عارف است. پس پرسید که چرا ساکن این کویی ای مرد؟ عارف لحظه ای درنگ کرد و گفت: حسنش این است که بازرگانان، زنانشان را به ساکن کوی پتیارگان نمی سپارند.

.

غزلی پر از تمنا

2010-03-09T04:58:00.003-06:00

دیده ای یک نفر پرنده شود، پر بگیرد، بدون سر باشد؟
سایه گستر شود درختی که تنه اش زخمی تبر باشد؟

دیده ای تا کنون پرستویی روی مین آشیانه بگذارد؟
استخوانی بیاید و مثل قاصدکهای خوش خبر باشد؟

فکر کن دیده ای که یک شب ماه، روی دوشش ستاره بگذارد؟
یک نفر بعد رفتنش حتی باز هم بهترین پدر باشد؟

همه شهر میشناسندت، گرچه یک کوچه هم به نامت نیست
من ندیدم هنوز دریایی از دل تو بزرگتر باشد

آنقدر ارتفاع داری که مرگ از تو سقوط خواهد کرد
زندگی بعد مرگ می آید بیشتر در تو شعله ور باشد

هر چه نادیدنی است را دیدی، تا ابد سنت جنون این است
عشق از هر دری بیاید تو، عقل باید که پشت در باشد

رضا نیکوکار

.

قضاوت و امتحان

2010-03-07T10:28:00.002-06:00

امروز قابل مقایسه است با روزهای ناخوشایند. از بدعهدی روزگار است که مجبور به قضاوت شویم. نمیدانم آیا خداوند چنان غیورانه با تمام بندگانش برخورد میکند یا نه. یک لحظه غافل شدن از یادش را با امتحانی ملازم میکند که فریادهای لاتحمّلنا ما لاطاقة لنا به در همین یک قدمی میماند. و البته که خبرمان داده بودند که لایبرمه الحاح الملحّین. کامم از تلخی غم چون زهر گشت.

.

غزلی برای گریه های سحری

2010-03-05T11:57:00.002-06:00

ز گریه مردم چشمم نشسته در خونست
ببین که در عقبت حال مردمان چون است

به یاد لعل لب و چشم مست میگونت
ز جام غم می لعلی که میخورم خونست

ز مشرق سرکوی آفتاب طلعت تو
اگر طلوع کند، طالعم همایون است

حکایت لب شیرین، کلام فرهاد است
شکنج طره لیلی، مقام مجنون است

از آن دمی که ز چشمم برفت روی عزیز
کنار دامن من همچو رود جیحون است

چگونه شاد شود اندرون غمگینم
به اختیار؟ که از اختیار بیرون است

ز بیخودی طلب یار میکند حافظ
چو مفلسی که طلبکار گنج قارون است

.

کوانتوم

2010-03-02T02:03:00.003-06:00

اشاره: گاهی در خودم چیزهای مهیبی پیدا میکنم. پتانسیلهای مثبت و منفی ای میبینم که حیرتم را برمی انگیزد. هر چه سعی میکنم، نمیتوانم خودم را کامل بشناسم. برایم عجیب نیست که کسی که خودش را بشناسد، خدایش را هم بشناسد.

بعضی چیزها را یاد نمیگیرم. نمیخواهم که یاد بگیرم. میدانم که یاد گرفتنم کوانتومی است. یکبار باید 100 واحد انرژی بگذارم و یاد بگیرم و خلاص؛ اما هزار بار 99 واحد انرژی میگذارم و یاد نمیگیرم. چون نمیخواهم این کوانتوم لامصب را رد کنم. یعنی فرسنگها بیشتر انرژی مصرف میکنم ولی نمیخواهم یاد بگیرم. این بهای نخواستن است.

برای تبرک

2010-02-26T01:17:00.002-06:00

سلام وارث تنهای بی نشانیها
خدای بیت غزلهای آسمانیها

نیامدی و کهنسالهایمان مُردند
در آستانه مرگند نوجوانیها

چقدر تهمت ناجور بارمان کردند
چقدر طعنه که: "دیوانه ها! روانیها!

کسی برای نجات شما نمی آید
کسی نمیرسد از پشت ندبه خوانیها"

مسیح آمدنی! سوشیانت! ای موعود!
تو هر که هستی از آن سوی مهربانیها!

بگو به حرف بیایند مردگان سکوت
زبان شوند و بگویند بی زبانیها

هنوز پنجره ها باز میشوند و هنوز
تهی است کوچه از آواز شادمانیها

و زرد میشوند و دانه دانه می افتند
کنار پنجره ها برگ شمعدانیها

پانته‏آ صفایی بروجنی

.

دارم سخنی با تو

2010-02-23T18:12:00.004-06:00

اشاره: یار موافق، وهنود پوراحمد - که عمرشان دراز باد - اول بار، ماه رمضان پارسال، جایی مطلبی نوشت از سنخ عاشقانه های عیان؛ به ضمیر دوم شخص. البته این بعد از خاطرات رزمنده شهید بود که حکایت میکرد خواننده را به ضمیر دوم شخص. اما پس از آن بود که بارها خطابت کردم به ضمیر دوم شخص. این هم یکی از همانهاست.

بعد از این مدت طولانی که به سراغ این روح رنجور رفتم، کالبدی تهی یافتم، ضعیف و شکسته. در عزای خود، سوگوار بودم که ناگهان حاضر شدی، - بی توجه به حیرت من - تیغ کشیدی و زخم نو بر زخم کهنه نهادی؛ آخر کجای این بیابان هموار کیمنگاه توست؟

یادت هست آن روز که خواندیمت که برایمان طعامی بفرست، جرعه ای از اصوات در کارمان کردی؟ بارها به این خاطر مشوش تر از زلف بیدهای مجنونت فشار آورده ام که آنروز، تو ما را به نهفت خواندی یا ما تو را. افسوس که روایت ما - مثل خود ما - فانی است و آنچه میماند روایت توست؛ و تو میگویی که به نهفت پاسخت گفته ایم. به این بیندیش که شاید چنین نبوده باشد ...

و این البته برای آنکه ناگهانگی نهفت را نمیداند چه سود خواهد بخشید؟

حالا باز من مانده ام و تو؛ و البته تو که نه - ما را بدان بارگاه که بار نیست -؛ این تجلیات متعدد متضادت. آنقدر تنها مانده ام که حتی جراتم نمیشود که بگویم تنهایم گذاشته ای. و چطور ممکن است چنین چیزی گفتن؛ که تو قاصدی میان من و قلبم. باز مرا بیخبر میگذاری از حکمتت؛ تکریم میکنی و مخیّرم میداری به انتخاب راهها؛ و در همه حال میدانی که بینیاز از لطفت نیستم در این دریای تعارضات.

راستی! بیا با هم به تماشا برویم. این کار دارد از جنون میگذرد.

.

احوالات

2010-02-21T12:45:00.001-06:00

بالاخره امروز رفتم صفحه گرامافون شور آقاحسینقلی رو از هارد قدیمی کشیدم بیرون. به همین بهانه گفتم اینجا رو به روز کنم.

.

پسرک واکسی

2010-02-13T14:50:00.003-06:00

نشسته بود پسر روی جعبه اش با واکس
غریب بود، کسی را نداشت الا واکس

نشسته بود و سکوت از نگاه او میریخت
و گاه بغض صدا میشکست: "آقا واکس؟"

درست اول پاییز هفت سالش بود
که روی جعبه مشقش نوشت: بابا ... واکس ..

غروب بود، و مرد از خدا نمیترسید
و میزد آن پسرک کفش سرد او را واکس

(سیاه مشقی از اسم خداخدا بر کفش
نماز محضی از اعجاز فرچه ها با واکس)

برای خنده لگد زد به زیر قوطی، بعد
صدای خنده مرد و زنی که: "هاها، واکس -

چقدر روی زمین خنده دار میچرخد"
(چه داستان عجیبی!) بله، در اینجا واکس -

پرید توی خیابان، پسر به دنبالش
صدای شیهه ماشین رسید، اما واکس -

یواش قل زد و رد شد کنار جدول ماند
و خون سرخ و سیاهی کشیده شد تا واکس

غروب بود، و دنیا هنوز میچرخید
و کفشهای همه خورده بود گویا واکس

و کارخانه به کارش ادامه میداد و
هنوز طبق زمان، هر دقیقه صدها واکس ...

کسی میان خیابان سه بار "مادر!" گفت
و هیچ چیز تکان هم نخورد حتی واکس

صدای باد، خیابان و جعبه ای پاره
نشسته بود ولی روی جعبه تنها واکس

پوریا میررکنی

.

کشور عزیزمان

2010-02-12T10:37:00.004-06:00

اشاره: این نوشته، یک نوشته علمی نیست؛ چرا که نویسنده در حوزه مربوط به نوشته تخصصی ندارد و دانشش به مطالعات اندکی محدود است. این نوشته حداکثر نگاه یک دانشجوی دکتری مهندسی برق به یک بحث عمیق سیاسی-اجتماعی است. کاش این مطلب را امیرپویان شیوا یا محسن شریفانی مینوشتند؛ گرچه ممکن است کاملا با من مخالف باشند.

وقتی به جامعه ایران نگاه میکنم، یک گسست عمیق اجتماعی را در میان مردُمم حس میکنم. انگار که این جامعه - که نمیدانم اطلاق این نام پارادوکسیکال با محتوای مطلبم نباشد - به دو جزیره شقه شده است. در یکی از این جزایر، آدمیان تحصیلات میکنند، به تماشای تئاتر میروند، کتاب میخوانند، به دنبال حق ابراز نظر و آزادیهای مدنی هستند و زندگی را در تعامل با دنیاست که تفسیر میکنند. در جزیره دیگر، گرسنگی فرصت تفکر را ازآدمیان گرفته است، هیولای خرافات - از مذهبی و غیرمذهبی - جولان میدهد، دسترسی به منابع بسیار محدود است، اخلاق را سنت عرفی تعریف میکند و تلاش برای بقا اصل اول زندگی است.

دو مساله، این مشاهده و دریافتم از جامعه ام را برایم ناراحت کننده میکند: یکی ذات این دوپارگی اجتماعی و دیگری تعامل این دوپاره با هم. سعی میکنم هر کدام را بیشتر توضیح بدهم. چیزی که اینجا برایم مهم است، این است که خواننده متن توجه کند که اینطورنیست که میان آدمیان جزیره اول و دوم رابطه بهتر و بدتر تعریف شده است و یکی مترقی و دیگری عقبمانده است. آدمیان هر دوی این جزایر بطور یکسان مظلوم/ظالم واقع شده اند.

1) وجود دوپارگی اجتماعی
در یک کشور توسعه یافته بالاخص در نظامهای سرمایه داری، شکاف طبقاتی میتواند توجیه پذیر باشد؛ گرچه دردناک است. حتی ممکن است با قدری چرخش در کلام و بازی با لغات این مطلب را به چندصدایی و آزادی ربط داد و حقوق بشر را نتیجه گرفت؛ یا مثلا مساله را به میزان تولیدکنندگی افراد نسبت داد و نوعی از عدالت - که با تساوی یکسان نیست - را نتیجه گرفت. اما در کشوری مثل ایران که منابع - تقریبا بطور کامل - در اختیار دولت است، این برادر بزرگتر (big brother) است که برای همه تصمیم میگیرد. دوشقگی اجتماعی حاصل طبیعی فرآیندهای اجتماعی معمول - در مقیاس شایستگی - نیست؛ سیاست گذاریهای کلان و خرد برادر بزرگتر نقش موثری در مساله ایفا میکنند.

دردناکتر این است که واژه فریبای "سیاست گذاریهای کلان و خرد" در حد "مرید من" و "دشمن من" فروکاسته شده است. اینکه سعی میشود با جلوگیری از جریان آزاد اطلاعات و جریان آزاد ثروت - که این "جریان آزاد" دومی را به عمد به قرینه لفظی حذف نکرده ام - فضای سالهای مریدانگی را بصورت منطقه ای (local) حفظ شود، نتیجه اش برای حاکمیت حامیان سرسپرده و برای آدمیان جزیره دوم فشارهای معیشتی-اخلاقی است.

از سوی دیگر همین جلوگیری از جریان آزاد اطلاعات و جریان آزاد ثروت، آدمیان جزیره اول را بین حس میهن دوستی و وفاداری به آرمانهای انسانی منگنه میکند. این فشارها باعث میشود که اینان بعضا دست به کارهایی بزنند که با گفته هایشان ظاهری متناقض دارد؛ از مهاجرت به کشورهای خارجی تا وابستگی فکری به تفکرات غیربومی. حس "من میدانم اما مجال نیست" این مردمان را به گوشه های عزلت میفرستد و آهسته آنچنان از دیگران - حتی هم جزیره ای ها - فاصله میگیرند که نظراتشان و اعمالشان به فکاهیات میزند.

2) ارتباطات دو جزیره
مساله دردناک دیگر، مساله ارتباطات مردمان این دو جزیره با یکدیگر است. نگاه کنید که روشنفکر محترم ما، آن دیگری را بسیجی احمق شپشو میداند که روزانه بابت فعالیت موثرش برای حکومت دویست هزارتومان مواجب میگیرد و جلوی آزادیهای مدنی را سد میکند و نگاه کنید به کارگر زحمتکش ما که آن دیگری را عامل تمام ناکامیهایش میشمارد و میپندارد که ثروت این کشور را دارند چپاول میکنند و سهم او را خورده اند. (این الفاظ که گفتم؛ از "روشنفکر" و "بسیجی" و "کارگر" نشانه التزام تعلق کسی به جزیره خاصی نیست. صرفا از تصور عامه وام گرفتم.) پس قابل تصور است که ساکنان جزیره دوم برای پول از آدمیان جزیره اول، و ساکنان جزیره اول برای آزادی از آدمیان جزیره اول متنفر باشند.

از ژستهای تبلیغاتی که بگذریم، یکی دیگری را "جواد" میخواند و برعکس "قرتی". این اتفاق به سادگی دو کلمه چهارحرفی نیست. این یک شکاف عمیق است و عمیقتر میشود وقتی در جامعه مذهب زده - به قول مرحوم آل احمد؛ مثل سن زده - جواد با مذهب و قرتی با لامذهب گره میخورند. و باز کار خرابتر میشود وقتی جواد مذهبی ما در چارچوب اخلاق - بر خلاف تبلیغات مرسوم - دلیلی برای تنفرش از قرتی لامذهب نمی یابد و قرتی لامذهب چنان در فقر بنیان فکری به سر میبرد که همواره خودش را در مقابل جواد مذهبی یک یاغی میبیند.

این البته طرح یک درد دل دوستانه بود تا یک معضل اجتماعی. دوست دارم نظرات شما را هم بدانم. منت میگذارید اگر کامنت بدهید.

.

غزل 21

2010-02-09T01:10:00.003-06:00

اشاره: در کتاب "عشق قابیل است" که مجموعه اشعار مرحوم نجمه زارع را در بر دارد، سه غزل وجود دارد که شاعر آنها را غزل 21 مینامد. ارتباط عمیق بین این سه غزل چیزی است شایان درک.

غزل 21

صدای پچ پچ غم ... خواب من به هم خورده است
دو ساعت است که اعصاب من به هم خورده است
صدای پچ پچ غم ... هیس! هیس! ساکت باش
سکوت در دل بیتاب من به هم خورده است
تو قاب عکس مرا دیده ای، نمیدانی
نشاط چهره در قاب من به هم خورده است
غم تو را نسرودم وگر نه میدیدی
که وزن در غزل ناب من به هم خورده است
هجای چشم تو را وزنها نمیفهمند
دو ساعت است که اعصاب من به هم خورده است

بند 2 غزل 21

دو ساعتی که به اندازه دو سال گذشت
تمام عمر من انگار در خیال گذشت
- ببند پنجره ها را که کوچه ناامن است ...
نسیم آمد و نشنید و بیخیال گذشت
درست روی همین صندلی تو را دیدم
نگاه خیره تو ... لحظه ای که لال گذشت
- چه ساعتی است ببخشید؟ ... ساده بود اما
چه ها که از دل تو با همین سوال گذشت
گذشت و رفت و به تو فکر میکنم - تنها -
دو ساعتی که به اندازه دو سال گذشت

بند 3 غزل 21

تمام عمر من انگار در غم و درد است
مرا غروب تو صدسال پیرتر کرده است
تمام خاطره ها پیش روی منند
زبان گشوده به تکرار: او چه نامرد است
- بیا و پاره کن این نامه را نمیبینی؟
دو سال میشود او نامه ای نیاورده است ...
همیشه گفته ام اما نمیشود انگار
دل تو سخت مرا پایبند خود کرده است
تمام میشود این قصه، آه! حرف بزن
فقط نپرس که "لیلی زن است یا مرد است"

.

اولین دیدار با فیودور

2010-02-07T12:28:00.003-06:00

اشاره: بی شک از داستایوفسکی باید نوشت. اگر کتاب "یادداشتهای زیرزمینی" داستایوفسکی را زودتر خوانده بودم، حداقل پنج سال در زندگی جلو بودم. بیخود نیست که او را خداوندگار نویسندگان میشمارند.

کتاب "یادداشتهای زیرزمینی" اثر فیودور داستایوفسکی با ترجمه رحمت الهی - که در واقع یکی از داستانهای کتاب "یادداشتهای روزانه یک نویسنده" است - یکی از کتابهایی بود که جواد عزیز زحمت کشید و از ایران برایم آورد. در سفری که برای کنفرانسی داشتم، فرصتی دست داد تا این کتاب شریف را بخوانم. کتاب از دوبخش با عناوین "تاریکی" و "روی برف نمناک" تشکیل شده است که به طریقی جادویی به هم مرتبط شده اند. شاید وقتی به این موضوع پرداختم. حالا برای دست گرمی، پاراگرافی از بخش تاریکی را با هم بخوانیم:

"لذتی که در اینجا به آن اشاره کردم، لذتی است که از دانایی آشکار و بارز و خیره کننده ای که به ذلت و خواری خود پیدا میکنیم به ما دست میدهد. یعنی آن گاه که میفهمیم دیگر به آخرین سنگر و دیوار رسیده ایم؛ میفهمیم که دیگر کوچکترین راهی برای تغییرمان وجود ندارد و ممکن نیست شخص دیگری جز آن چیزی که هستیم، بشویم. حتی اگر مهلت و ایمانی نیز برایمان باقی مانده باشد، فایده ندارد. دیگر ممکن نیست خود را به وجودی دیگر تبدیل کنیم. هیچ عوض شدنی نیستیم. هر چقدر هم بخواهیم نمیتوانیم. و شاید به این دلیل چنین است که اصلا دیگر صورتی وجود ندارد که ما بخواهیم خود را به آن صورت در آوریم و تبدیل کنیم."

.

سفری به سان دیگو

2010-02-05T11:54:00.003-06:00

اشاره: دو روز قبل، برای کنفرانسی به سان دیگو در کالیفرنیا آمدم. رضا را - که حالا پزشک حاذقی است - بعد از ده سال در سان دیگو پیدا کردم. حسین و سیدجواد عزیز هم که از قبل اینجا بودند. محمد هم که راهی لوس آنجلس بود، راهش را کج کرد تا شبی را با هم باشیم؛ آن هم شب اربعین. این شرحی است از احوال این سفر، پیش از ترک سان دیگو.

بعضی دردها هستند که قابل توضیح دادن نیستند. تا اینجای قضیه بدیهی است. اصلا بگذار کلمه را عوض کنم. اینقدر از کلمه "درد" کار کشیده ایم که بیچاره از معنا تهی شده است. اصلا از اول مینویسم.

وقتی دوستی را ده سال ندیده ای و آن دیگری را شش سال و آن یکی را یکسال، حتی تصورش را هم نمیکنی که اولا دلتنگی ات به اندازه همان دوستی است که یکروز ندیده ای اش و ثانیا ادامه حرف از همان ده، شش یا یکسال قبل است؛ چنان که از دیروز. انگار این زمان طولانی، آن چیزها که آن شخص را برای تو ممتاز میکند را نمیتواند عوض کند. از سوی دیگرش، یکروز جدایی با ده سال جدایی فرقی نمیکند چون زمان آن چیزها که شالوده تو را میسازد، نمیتواند عوض کند. اگر دوست، دوست باشد.

وقتی مینشینی و با کسی راز دل را به زبانی که شرح آن نتوان در نگاهت زمزمه میکنی و او پاسخت را عمیقتر و رساتر میدهد، خیالت راحت میشود که نیازی نداری که جان بکنی و این حال پریشان را به قالب کلمات بریزی. نمیدانم میدانی یا نه، اما بگذار این یکبار را برای تو توضیح بدهم. وقتی میخواهی چیزی را در قالب بریزی، باید اول ذوبش کنی لابد. پس حال پریشانی میطلبد به قول شاعر، از زلفش پریشان تر. اما بعد ذوب شده را در قالب میریزی؛ تا اینجا هم مشکلی نیست. بعد باید صبر کنی تا سرد شود و از قالب بیرون بیاوری اش. گفتم صبر؟ ...

شب میشود و بعد از هزاران سال تو با دوستانی، شبی خلوتی داری؛ به یاد آن خلوتها. به یاد همه آن یادها که نمیخواهم کلام را معطر کنند در این حال. حضور خلوت انس است و دوستان جمعند و قسم میخورم که دیشب "و ان یکاد" خواندم. و چرا نخوانم؟ هزاران فرسخ از خانه ام دورم کرده است و دیشب به میهمانی ام فرا خواند. منتها گدا اگر همه عالم بدو دهند گداست. اینجای قامتمان بی اندام است.

با داستایوفسکی رفیق شدم. حرفهای مرا میزد. از او بیشتر خواهم نوشت. از کلنجارهایش، بالا و پایینهایش و ناپیوستگیهای نوشتاری و گفتاری اش. اما نه! حواسم پرت نمیشود؛ حتی با حرف زدن از داستایوفسکی. چه کنم؟ مرا عاشقی شیدا، فارغ از دنیا، تو کردی، تو کردی. یاد آن بیت افتادم که تصحیحش کردیم اینچنین:

گفتی بدهم کامت و جانت بستانم
ترسم بدهی کامم و جانم نستانی

جانم نستاندی ... این بد روزگار است.

.

غزلی از برای گریه های فخیمانه

2010-02-02T13:42:00.002-06:00

نستعلیق حیرانی

چه خطی مینویسد سرمه بر بادام طولانی
کتابت کن تماشا را به نستعلیق حیرانی

جلا جنگ سم اسبان خراج چشم زخم تو
بگو چشمت کنند آهوسواران خراسانی

رسولان سر زلفت پریشانند از هر سو
به بعثت میرسد هر سوی این گیسو، پریشانی

چه سرخی میکند خنجر خرامیهای رگهایت
انارت را دو قسمت کن؛ شهید اول و ثانی

برقص ای آتش هندو دوات روی کاغذ را
که نستعلیق را شیواتر از آهو برقصانی

فراوان کرده حسنت رونق بازار حالم را
چه حالی دارد از حسن تو بازار فراوانی

سپاه سیب غلتید از طواف کعبه چشمت
که آسیب بلا را از مریدانت بگردانی

چه میگویم؟ نمیگویم؛ که خاموشند درویشان
که خاموشند هنگامی که تو انجیل میخوانی

سلامم را به در آویز و در بگشا به تکفیرم
مسیحای جوانمرگ من از ترس مسلمانی

حافظ ایمانی

.

شبانه‏ گی ها

2010-02-02T02:52:00.002-06:00

اشاره: شبها حالم دیگرگون میشود. هر چه به صبح نزدیکتر میشوم، خراب و خرابتر میشود. سعی کرده ام به این محتوا فکر کنم. ممکن است چندبار این مطلب را بنویسم.

روز که دارد تمام میشود، این قلب صاحبمرده شروع میکند به زندگی. بدون توجه به کندشدن ضرباهنگ شهر یا تندشدن فرکانس ستاره ها، به کار خودش مشغول است. به قول مرحوم هایده: شب که از راه میرسه، غربت هم باهاش میاد. و به گمانم از بس تحمل این غربت برای آدمیان سخت است که شب را میخوابند. کیست که نداند خواب - به قول آن یار موافق - "خودکشی موقت" است؟

حالا تصور کن که دوباره حالاتی را که چند سال ازشان فرار کرده ای، دوباره داری تجربه میکنی و در این دیگ جوشان برداشته شده است. حواست پرت است؛ نگاهت خسته است؛ دلت ملتهب است و روحت آبستن. اما ناکامیهای گذشته ترسانده ات. دلت میخواهد جلو اش را بگیری. تجربه اش را داری. میدانی که چطور بر وجودت چنگ میزند. تصویر آن گیاه - که عشقه میخوانندش - بر دور آن درخت خشک - که شیره اش را گیاه مکیده - در نظرت میرقصد. تصمیمت بین دوباره سوختن و دوباره ساختن است. حالا تو جوابم بده: روز کم است که شب هم؟

مستوری میکشدمان. اینست شاید راز این شب. حتی این اشک هم حجاب میشود. به قول شهریار: نور از پس اشک لرزشی داشت. بر ما بار نکن آنچه طاقتش را نداریم. بر ما مسلط نکن آنکه رحممان نمیکند. ای دوست! صدایت زدن را دوست دارم.

البته حق است که جزای آنکه نگفتیم شکر روز وصال، شب فراق نخوابیم لاجرم ز خیال؛ اما اقلا تو بدان که زان شبی که وعده کردی روز وصل، روز و شب را میشمارم روز و شب.

بزرگوار رفیقا! بر این جان خسته رحمی کن.

.

شعری از سر بغض

2010-02-01T12:58:00.001-06:00

کتیبه زیر غبار

خیس از مرور خاطره های بهار بود
ابری که روی صندلی چرخدار بود
ابری که این پیاده رو او را مچاله کرد
روزی پناه خستگی این دیار بود
آن روزها که پای به هر قله میگذاشت
آن روزها به گرده توفان سوار بود
حالا به چشم رهگذران یک غریبه است
حالا چنان کتیبه زیر غبار بود

*

بین شلوغی جلوی دکه مکث کرد
دعوا سر محاکمه شهردار بود
آن سوی پشت گاری خود ژست میگرفت
(مرد لبوفروش سیاستمدار بود)
از جنگ و صلح نسخه که پیچید ادامه داد
اصرار بر ادامه جنگ انتحار بود
این سو یکی که جزوه کنکور میخرید
در چشمهاش نفرت از او آشکار بود ...

*

میخواست تا فرار کند از پیاده رو
میخواست و ... به صندلی خود دچار بود
دستی به چرخها زد و سمت غروب رفت
ابری فشرده در صدد انفجار بود
خاموش کرد صاعقه های گلوش را
بغضی که روی صندلی چرخدار بود.

ابوالحسن صادقی پناه

.

آیه ای از قرآن

2010-01-28T13:00:00.003-06:00

اشاره: چند روز پیش از این نوشته، دوست عزیزی آیه هفدهم سوره سجده را برایم خواند. این نوشتار کنکاشی مختصر است در معنای این آیه از تفاسیر موجود.

"فما یعلم نفس ما اخفی له من قرة اعین جزاء بما کانوا یعملون" (سجده 17)
هیچکس نداند به سزای آن عملها که کرده است، چه مسرتها برایش نهان شده است.

ترجمه من: هیچ تنابنده نداند که به پاس اعمالش، چه چشم روشنی ها نهان است.

نکته اول: بلافاصله بعد از این آیه، آیه معروف "أفمن کان مؤمنا کمن کان فاسقا لایستوون" آمده است که در دعای مشهور کمیل - منقول از امیرالمؤمنین - مذکور است.

نکته دوم: کلمه "قرة" - به معنای زرق و برقی که چشم را جذب کند - به "اعین" - به معنای چشمها - باز میگردد، نه فقط به چشمهای آنها و این نشان میدهد که پاداش وعده داده شده، چشم همه را میگیرد، نه فقط چشم آن کس که به او عطا میشود.

نکته سوم: کلمه "نفس" - به معنی شخص - بصورت نکره آمده است و این دلالت بر اطلاق دارد. به عبارت دیگر، اکیدا هیچکس نمیداند نه اینکه فقط صاحب آن عملها نداند.

از این نکات تفسیری که بگذریم، تعبیر "چشم روشنی" (قرة اعین) جای تامل بسیار دارد. چشم روشنی، چیزی - یا کسی - است که حضورش شعف افزاید. در جای دیگر میفرماید: ما عزیزان افراد با ایمان را به آنها بازمیگردانیم تا چشمشان روشن شود. بیش از اینش را خودت بخوان.

.

از ابن عربی

2010-01-26T15:33:00.000-06:00

این جمله را از اینجا برداشتم:

"ابن عربی به ما می‌گوید اگر کسی در بازخوانی آیه‌ای از قرآن دقیقاً همان معنایی را دریابد که پیشتر دریافته بود، آن آیه را به نحو شایسته نخوانده است- شایسته به معنای سازگار با "حق" کلام الهی- زیرا معانی‌ای که در این سه کتاب [کتاب قرآن، کتاب طبیعت و کتاب نفس انسان] بروز می‌یابند، هیچ‌گاه تکرار نمی‌شوند."

.

متن سفارشی

2010-01-21T00:28:00.003-06:00

اشاره: کرده ام توبه به دست صنمی باده فروش/ که دگر می نخورم بی رخ بزم آرایی. یا؛ حکایت ما دیگر است؛ اگر حوصلتی داری، بنشین و بنیوش.

پشت این میز مطالعه که مینشینم، معمولا به این فکر میکنم که روابط انسانی یکی از جذاب ترین پدیده های این عالم برای مطالعه است. البته از روابط انسانی، ذهنت نرود طرف رابطه دختر و پسر یا از آن طرف رابطه مادر و فرزند، ها! و برمیگردد و به عکس مادرش روی دیوار نگاه میکند. البته من ماهها بعد میفهمم که این عکس مادرش است. این رابطه انسانی که میگویم، آن نیست؛ گرچه آنها را هم اجبارا شامل میشود. انگار که آدمیان چنان از نگاه من و تو متنفرند که این گلدانهای زیبا را روی میزهایشان قرار میدهند که بالاجبار متحمل نگاههایمان شوند. دستم که به گلدان میرسد، جای زخم نگاهها را حس میکند. حتی اینجا مجموعه همه رابطه های دوطرفه و یکطرفه بین انسانها هم - در هر پتانسیلی که دوست داری تعریف کنی - یک زیرمجموعه کوچک تلقی میشود. بلند میشود و سیگار برگ به نظرم کوبایی اش را روشن میکند و فضای اتاق را به دود میکشد. رابطه انسان با اشیاءش - حتی آن اشیاءی که خدا میخواندشان - را هم در همان مجموعه قبلی بگذار تا بپوسد. آشغالها را نبرده ام و نگرانم خانه بو گرفته باشد. اما اینجا دارم به حرفهایش گوش میدهم. رابطه انسان با حالاتش که البته کاردینالی بالاتر از مجموعه قبلی دارد را هم لحظه ای کنار همان چهارپایه، کنار یخچال بگذار و بیا اینجا ...

آمده ام اینجا کنار ساحل اقیانوس اطلس نشسته ام روی این شنهای سفید. سواحل فلوریدا واقعا زیباست. آن پیراهن را که داده بودی، چنان معمولی میان باقی لباسها گذاشته بودمش، که همسفران نفهمیدند. حتی وقتی پوشیدمش. از ساحل دایتونا تا سواحل پالم غربی و نهایتا ساحل میامی را از کنار اقیانوس رانده ایم. ویزایمان اجازه میداد شاید تا کوبا هم میرفتیم؛ علی الخصوص بعد از آن سه ساعت رانندگی روی آب تا جزیره کیوست. میدانی؟ پوشیده نگه داشتن راز از خدا سخت است. باید دلت هم نفهمد، چون او در دل است - و هیچ دلی نیست بی ملال. راستی خانه ارنست همینگوی هم رفتیم. پیرمرد کنار دریایش عظمتی داشت. حتی از آنتونی کویین هم جذابتر. نمیدانم چرا همه جزیره را به غروبش میشناختند. البته بعد دانستم. جزیره هایی که میشناسم همه را بعد از غروب آب میگیرد. مدّ حضورت عجیب گیراست. از چرت افکارم میپراندم: این نسیم خنک از انگلیس می آید تا اینجا. سرتاپایش خیس شده. ستاره دریایی هم گرفته. نمیدانستم بیرون از کارتونها هم دریا به آسمان حسودیش میشود. باز نگاهم به گوشه آستین کوتاه این پیراهن می افتد. همانجاش که پاره کردی به نشان. آه! آن موج را ببین. زمان از مهابتش لرزید.

صندلی کهنه لهستانی از مهابت موج صدایش نیست که میلرزد. این رعشه لامصب چند سالی است به جانم افتاده و نگاه بیفروغش به شکوفه های زردآلو می افتد. با این بندهایی که بسته اندش به صندلی، محال است که هیچ حس غریبی بتواند از درون سینه اش فرار کند. آن سه تار کنار تخت را هم نمیدهند بزند؛ میگویند ممکن است خودش را دار بزند با سیمهایش. احمق ها فرق سیم سه تار را با طناب دار نمیدانند. هر چه التماسشان میکنم نمیگذارند دست بزنم. وقتی مرا در چارچوب در دید، فقط به سه تار اشاره کرد. درآمد دشتی را که زدم، از خوشحالی، دستانش از رعشه ایستادند. پسر! تا قرچه بروی، قلب هم احترام دست را میگذارد. در اوج هستیم هر دو که ناگهان روح میگرید و اشکهایش بر انسان اندوهگین میچکد. قرچه اش میماند برای روز قیامت.

از حضورت

2010-01-17T01:46:00.002-06:00

اشاره: وقتی، جایی نوشتم که: از لحظه های خوش زندگی میهراسم. همین لحظه های زیبا هستند که میشوند خاطرات حسرت بار آینده. اما بیا حالا این متن را چنین نخوانیم؛ لااقل وقت خواندن به این موضوع فکر نکنیم.

پای تلفن گفتی هر بیست روز یکبار، یک متن برایت بنویسم. انگار که از دیروز تا امروز، بیست روزی بر من گذشت. نمیدانم چرا همیشه از دوری و دلتنگی نوشته ام؛ از جدایی و تنهایی. اینبار میخواهم از حضورت بنویسم. کاش بخوانی.

از حضور نوشتن البته سخت است. مثل اینکه از همین لحظه - که با اجازه ات "آن" میناممش - بخواهم بنویسم. ندیده ای ما آدمیان، کارها را یا در گذشته نقل میکنیم یا به آینده محول؟ هراسمان از "آن" نمیگذارد، تقصیر حنجره نیست. اما حالا میخواهم از "آن" بنویسم؛ از حضورت.

حضورت در زندگی ام، انکارپذیر است. تو که دقت میکنی؛ برای آن دیگری که میخواند تاکید کنم که انکارپذیر نوشته ام نه انکارناپذیر. ببخش مرا که تاکید کردم؛ مخاطب-زده نشده ام، برایم مهمی. چنان حضورت را در هزارتوی وجودم مخفی کرده ام که احدی را چشم دیدن نیست. حالا نفهمیدم که خواستم نزدیکترینم باشی و تو را تا آخرین پرده به خود نزدیک کردم یا خواستم مستورترین باشی و تو را تا آخرین پرده فرو بردم. اما نتیجه حضور دایمت شد در عین انکارپذیری.

شاید راز دانایی و سرپوشی هم همین باشد. آنقدر نزدیکت میکند به خودش که به هزار پرده پوشیده میشوی یا آن یکی؛ آنقدر به هزار پرده میپوشاندت که به او نزدیک میشوی. فرآیندها خیلی پیچیده تر از نتایج است. بیا به نتیجه بسنده کنیم. حاضری و مستور.

بودنت با نبودنت معنا میشود. اگر بودت را غیر نبود ندانند، لابد نیستی یا که من نیستم. نتیجه باز یکی است برای هر کداممان. اما از اینکه کسی سراغت را نمیگیرد، باورم شده است که انکارت میکنند و این میشود باورم که دیگر همواره با من حاضری.

شاید وقتی هم از غیبتت نوشتم؛ اما این نوشته را سودای دیگر است.

وفا نمیکند این عمرها وفای تو را

.

سحری

2010-01-16T05:00:00.002-06:00

اشاره: باز هنگام سحر است و این حال دیگرگون با صدای باران روی سینه ضرب برداشته است. نوشتن میطلبد که بعدش بشود دولاراستی شد و لابد خوابید.

روزهایی هستند که دوستی در آن به تلالؤ نور طلایی خورشید بر چهره ها مینشیند. آنها که در سایه ایستاده اند هم لابد مسحور بازتابش چهره های آفتاب سوخته برخی دیگرند؛ شاید هم در انتظار سودی از این بازار بنجاله.

نه حالم از این تشبیه ها به هم خورد ولی نباید بگذارم کراهت جای شوق را بگیرد. دوباره از اول باید بنویسم.

گاهی دلم برایت تنگ میشود. برای آن دست سنگینت که هزاربار بالا بردی و هیچگاه به صورتم فرود نیامد. مثل تو رفیق کم پیدا میشود. گاهی که کسی خودش را شبیه تو جا میزند، جای آنکه حواسم را جلب کند، پرت میکند بسوی تو. یاد آن عبارت می افتم که:

"بیا حواسمان را پرت کنیم. هر کس دورتر انداخت او عاشقتر است. اول از من شروع میکنیم. حواسم را بده تا پرت کنم."

بعد یاد آخرین دیدارمان می افتم. از کافه نادری بیرون زدیم. تا چهارراه مخبرالدوله پیاده رفتیم و بعد راهمان جدا شد؛ اما چشمانمان جدا نمیشد. یادت هست که ایستاده بودی و نگاهم میکردی که گام به گام از تو دور میشوم؟ تا بالاخره آن تاکسی لعنتی مرا سوار کرد. لحظه ای بودی و بعد دیگر ندیدمت. از همان تاکسی با سوم-بخش وجودمان خداحافظی کردم و اینها همه کمتر از ده ساعت قبل از رفتنم بود.

حالا گاهی به تو نیاز دارم. ما چرا تمام تجربه ها را تمام کردیم؟ چرا هیچوقت به عقلمان نرسید بعضیهایشان را برای سالهای بعد ذخیره کنیم؟ فکر نکردیم که بیحوصله و پژمرده میشویم بی هیجان تجربه های جدید؟ نمیدانم؛ اما کمتر پیش می آید چیز جدیدی پیدا کنم.

اما گاهی دلم برایت تنگ میشود. گاهی مرا دریاب.

.

غزلی از سر دلتنگی

2010-01-15T14:00:00.002-06:00

بیقرار تو ام و در دل تنگم گله هاست
آه! بیتاب شدن عادت کم حوصله هاست

مثل عکس رخ مهتاب که افتاده در آب
در دلم هستی و بین من و تو فاصله هاست

آسمان با قفس تنگ چه فرقی دارد
بال وقتی قفس پرزدن چلچله هاست

پی هر لحظه مرا بیم فروریختن است
مثل شهری که به روی گسل زلزله هاست

باز میپرسمت از مساله دوری و عشق
و سکوت تو جواب همه مساله هاست

فاضل نظری

.

قاآنی و قزوه

2010-01-10T17:32:00.003-06:00

سلام آقای قزوه!

بر تمام بیشرافتی ات سلام. بر تمام بیشعوریت سلام. بر تمام سرسپردگی ات سلام.

امروز شاید نانخور حضرت والا نباشی به خیال خودت. شاید اندیشه کنی که این کرسی را در دهلی نو به سبب لیاقت داده اندت. شاید حتی یادت رفته باشد که چرندیاتت چگونه از وزارت فخیمه ارشاد مجوز میگرفت و چاپ میشد و دیگران در حسرت مجوز ماهها میماندند. امروز سلامت میکنم به بلندای جنازه متعفن اعتقاداتت.

تو همانی هستی که ساحت شعر فارسی را در حریم حرم الهی - با افتخار - به کثافت الفاظت آلودی. خاطرت که هست؟ تو جایگاه خودت را در حد یک هجویه نویس پایین آوردی. گیرم که برای بوش هجویه نوشتی، فرقی میکند؟ آن هم چه هجویه ای ... فضای مقدس شعر را با سخیف ترین وجه، چونان لاتان سرگذر به نجاست آلودی. "پرزیدنتی که سوسک شد"! من به سیاست کار ندارم، به فهم تو از شعر کار دارم. سلامت میکنم به عمق دشنام بارگی و الواتی ات.

اما اینها را قبلا هم گفته بودم. سبب این نوشته، گوهرافشانی جدیدت بود. اول که خود را به عنقا تشبیه کرده ای. وجه شبه این تشبیه را برای نادانانی چون ما بگویی، مزید امتنان است. بعد بیانیه نداده اید که گوش مردم پر است؛ ولی دو پاراگراف نوشته اید. لابد در ذهن حضرتعالی بیانیه چیزیست مشتمل بر صفحات که با درود بر مقام معظم رهبری آغاز میگردد. خودت را در کنار انقلاب و رهبری و مردم دانسته ای با همین ترتیب. بعد خود را در خیمه گاه انقلاب و ولایت دانسته ای و دست آخر هم خودت را کنار مردم دانسته ای. سلامت میکنم بر عمق بینش حماقت بارت.

مردم را هم به دو دسته واقعی و غیرواقعی تقسیم کرده ای. من از دسته دومم. من از مردم غیرواقعی ام. من مجازی ام. این نوشته مجازی است. پدر و مادرم هم مجازی اند. دوستانم مجازی اند. آنها که کشته شده اند مجازی اند. دوستان دربندم مجازی اند. پدران و مادرانشان هم مجازی اند. باتوم و شیشه نوشابه ات حقیقی اند. تو هم حقیقی هستی. حیف آن نان که از گلوی تو- ی به اصطلاح واقعی(!) شاعر - پایین میرود. زمانه میگذرد قزوه جان. نام قاآنی را هم تاریخ به یدک میکشد. نگران نباش. سلامت خواهند کرد به مزدوری و ملیجک پیشگی ات.

.

مرگ بر نوشتن

2010-01-08T12:45:00.003-06:00

اشاره: دوستان از سر لطف میپرسند از زنده بودن این بلاگ. از اینکه زنده بودن بلاگ را از زنده بودن خودم جدا میدانند اما بشدت مرتبط احساس چگونگی دارم. اما بلاگ زنده است و مینویسم و مینویسم و مینویسم ...

اول بار از احمد آقای آشتیانی شنیدم که "به خیره زین لب دوشیزه کام میخواهند" و برایم تشبیه طبع به دوشیزه جذاب بود. بعدتر این مفهوم "کام خواستن" بود که برایم برجسته شد. و البته خودم را قدری تحویل بگیرم؛ الان "به خیره".

اما این نوشتن سخت است ایهاالناس. پیشترها در مرحوم شکوی نوشته بودم در باب نوشتن. از سخن شمس تبریزی که "نوشتن جان کندن است" تا آن حال که میرود از پی نوشته شدن و تا نویسندگی و نوشتن-پیشگی و غیر و ذلک. اضافه کنم این را برای این نوشته که دایره کلمات ثابت است و دایره مفاهیم هر روز گشاده میشود و این را باید از آن گذراند تا بشود نوشته. حالا ببین جان کندن این نوشتن-پیشه را.

لختی فرصت بدهید، مینویسم. شاید حتی دوباره امروز.

.

به یک دوست

2010-01-05T12:54:00.002-06:00

اشاره: دوست عزیزی دوبار نامه فرستاده و من مترصد فرصتی بودم که جوابی بدهم. اما فرصت دست نمیدهد. این را به حرمت "سلام"ی مینویسم که بر ضمایم ایمیلش نوشته بود.

سلام عزیزِ جان. نامه اولت را که فرستادی، سر گیجید و قلب رمبید و قلم خشکید. جواب نوشتن که "سلام و سلامم و سلامتی"، دوای درد من و تو نیست که هیچ، اشتیاقی در خامه هم نمی آفریند برای سیاهکاری. وقتی دیگر میطلبید و مردی دیگر که این دومی سخت نایاب تر از آن اولی است که نیافتمش تا این حال. هنوز این حال عجب - که راه از خرابات بدر نمیبرد - در جان بود که نامه دومت رسید. پسلرزه ها مخربترند. حالا نشسته ام به پاسخی به یک دوست.

اما نوشتن پاسخت مشکل است. نمیتوانم که از حفظ بنشینم و سطر را پشت سطر بپیمایم. باید تصورت کنم که روبرویم نشسته ای و با آن نگاه پر از شور و شرم نگاهم میکنی. بعد باید جمله جمله اش را برایت بگویم و ببینم آن تغییر حالات چهره ات را و آن تکان دادنهای سر و دستت را و بیحوصلگیها و اشتیاقت را و لرزش نحیف آب در چشمانت را و آن پرسشگری و غمازی ها را. و حالا تصور کن که همه این کارها را کرده ام و تو مقابلم نشسته ای و من محو تو شده ام و آن خاطرات که گفتی و خواهم گفت ریخته است به دامانم و یارای حرف زدنم نیست. چطور جوابت را بدهم؟

اما اینجا نوشتن حسنها دارد. اولش آنکه تو را مخاطب نمیگیرم. قبلا هم با دوست عزیزی تجربه اش کردم. اینجا نوشتن راحت تر است. این بود علت تاخیرها و این هم چاره ای که دارد میشود همه چاره هایم.

اما بعد، از "خاطره" نوشتی و از "دل" یاد کردی و هنرهایش. و آن جمله پرسشی که نه استفهامی بود و نه انکاری که آیا خاطرم هست دل را؟ و من "جمله پرسشی" را پس از آن به دایره المعارفم اضافه کردم شاید بالای "جمله عربی". هنرهای دل را که میشمردیم، بخشی را از تو پنهان کردم؛ نه اینکه ندانی؛ نه. اما نخواستم آن حال را با تذکر فاصله ناپیمودنی - که میگویمت اکنون - دگرگون کنم. دل هنرهای فاعلی دارد و مفعولی. از جمله، گرفتن و شکستن را بگیر وجه فاعلی و ربوده شدن و - همان - شکستن را بگیر وجه مفعولی. اما همه اینها که شمردیم، هنرهای دل عاشق است. قربانت بروم؛ حوصله دیگر میطلبد که هنرهای دل معشوق را برشماریم؛ یا فراتر از حوصله. تجربه هایمان عاشقانه است. گفته بودمت که معشوقی سخت تر است؛ نگفته بودم؟

اما خاطره را هم هنرهاست؛ همانطور که گفتی؛ حتی اگر از بخت باژگون ما چون انفاس عیسوی کشنده شود. بیا برشماریم این هنرها را. اما اینبار بیا اول بفهمیم که این خاطره که میگوییم چند دسته هنر دارد. اینبار راه "دل" را نرویم گرچه پشیمانی دارد. خاطره برای من و تویی که یک واقعه مشترک را از سر گذرانیده ایم یک هنر دارد؛ برای من و تویی که فی الحال نمیتوانیم واقعه ای را مشترکا از سربگذرانیم هنری دیگر. و این البته تمام ماجرا نیست. خاطره را برای آنها که حضور نداشته اند، هنرهاست؛ از هم افزایی بگیر تا رشک. و باز اینها همه برای خاطراتی است که از وقایع میگذرند. آن خاطرات که مسبوق به وقایع نیستند را چه کنیم؟ آن تصنیف که بوی تو را میدهد (پاورقی)؛ آن گلایه که فرصتش هرگز پیدا نشد؛ آن راز که نمیدانم و بسیار از این دست ... و اینها تازه آنهاست که در فضای کلمات تصویر دارد. اما آن خاطره که تو هستی با تمام وجودت بدانسان که میتوانم جلو ام بنشانمت و نگاهت کنم را چه کنیم؟

حالا خودت انصاف بده چقدر وقت لازم است تا هنرهای خاطره را برایت برشمارم. آنهم در تنهایی مطلق ناشی از حضور بسیط تو. باز هم انصاف بده که از دو نامه که نوشته ای، هنوز از عهده پاسخ اولین جمله اولین نامه ات برنیامده ام. اما بر این ناتوان آسان نگیر. بنویس و بفرست.

فدایت بشوم. نقش ماندگارت همیشه همراهم است.

پاورقی: برای خواننده ای که تو نیست بگویم که این تصنیف که گفته شد، آن نیست که در حالی خوش با کس بشنوی و آن حال را بر آن نت ثبت کنی. اصلا تصنیف متعینی در کار نیست اینجا.

.

غزل اصفهانی

2010-01-04T02:26:00.003-06:00

اشاره: دیروز یاد این غزل اصفهانی افتادم. اینجا نوشتمش که فکر نکنم مرده ام.

تو دری مچد، دلی من دسّت
نه میشد کندت، نه میشد بسّت

روزی عاشورا، عرقی جلفای
نه میشد خوردت، نه میشد نسّت

تو گلی غمزه جلو چشمی دل
نه میشد بود کرد، نه میشد دس زد

دلی من گربس سمبل الطیبم
شنیدس بودا، آ شدس مسّت

نیمیگم اصّی نبودم عاشق
ولی عشقی تو همه را پس زد

برا من بسّس که تو آلو شی
تا به ما بلکی برسد هسّت

برا من بسّس که گزی آرتی
بخوری من شم آردی لا لثّت

کی میَی نوروز؟ دو هزارا پنج؟
یا نیمه شعبون؟ به چیس قصّت؟

آ دلی سرتق مگه باور کرد؟
نه میشد کندت نه میشد بسّت

سیاووش

2009-12-19T12:23:00.001-06:00

باید برای سیاووش مرثیه ای نوشت؛ عنایتی اگر باشد.

.

گلریزان

2009-12-14T12:26:00.002-06:00

اشاره: گلریزان مراسمی بوده است که در آن برای کمک به یک نفر افراد جمع میشده اند و هر کس به فراخور حال کمکی میکرده است تا گرهی از مشکلی باز شود.

آمدی وه که چه مشتاق و پریشان بودم ...

از آن لیست که ابتدای این انکارِ سراسر به اجبار نوشتم، زنگ اول گلریزان را دون توپولو به صدا در آورده است. مهربانش برای ما شفاف بود؛ یقین دارم که شفافش هم برایمان مهربان خواهد بود. دلم برای آن پیچش ها و کرنشهای جملاتش تنگ شده است. بازگشتش به نوشتن، نوید نوشتنهای دوباره میدهدم. باید تدارک بخش روابط حسنه ببینم.

"زنگ دوم گلریزان را که میزند" آرزوی دانستن این روح بیابانی است.

ما، کوارتت و بتهوون

2009-12-12T14:23:00.005-06:00

اشاره: از غیرت است عاشقان معشوقه را دشمن داشتن؛ الا معشوقه هرجایی که عاشقانش را واجب است دوست داشتن. و وصف معشوقه هرجایی از من نیاید. زحمتشان میشود هرجایی را بخوانند هرزه و خودشان را نجات بدهند.

قبلترها راجع به کوارتت 14 بتهوون در اپوس 131 نوشته بودم. خاطرم هست که 14 ثانیه اولش را بریده بودم و درجایی به اشتراک گذاشته بودم. امروز که نگاه کردم آن فایل از دست رفته است. بعد از رسیدن نامه پرمهرت، به این نتیجه رسیدم که بخشی از آن را اینجا کپی کنم که خلایق هم بخوانند؛ بلکه عاشق افزودیم!

"حس غریبی مرا به یاد سالهایی خیلی دور انداخت. آن شامگاه که پسرک در خانه تنها بود و صفحه ی سی و سه دور را روی دایره گردان دستگاه پخش ارزانی که حتا استودیو هم نبود گذاشت و با شنیدن نخستین موومان کوارتت شماره چهارده اپوس صد و سی و یک بتهوون به این نتیجه رسید که زندگی در آینده هر چه پیش بیاورد، هر چه را و هر که را از او بگیرد، هر بلایی بر سر او و عزیزانش بیاورد، باز موهبتی است بزرگ ، زیرا می شود این صدا را شنید." از کتاب ترس و تنهایی نوشته بابک احمدی

این هم نخستین موومان کوارتت شماره چهارده اپوس صد و سی و یک بتهوون:

علامه و شاگردش

2009-12-10T16:34:00.002-06:00

اشاره: تابناک نامه ای از علامه طباطبایی به آقای جوادی آملی را منتشر کرده است که از دست دادنش موجبات خسران است.

قم ـ خدمت ذی شرافت فخر الاعلام و زبده المحققین العظام حجت الاسلام آقای جوادی دامت بركاته مشرف آید.

به عرض شریف می رساند: امیدوارم كه قرین عافیت و موفقیت بوده و پیوسته از عنایات عالیه حق عزّ اسمه و توجّهات سامیه حضرت ولیّ عصر ارواحنا فداه بهره مند می باشید. با حذف مقدمات عرض می شود كه آقایان متصدّیان امور مدرسه حقّانی در خصوص درس فلسفه كه از جنابعالی توقع داشتند و دارند به تصوّر اینكه بنده زورم به جناب عالی می رسد! و اگر جدا خواهش كنم رد نخواهید كرد، بنده را تحت فشار قرار داده اند و حقّا هم اگر جنابعالی نپذیرید، این درس متروك خواهد شد. لذا جدّا خواهشمندم از هر راه امكان پذیر اگر چه كم و زیاد خالی از مشقّت نباشد این مسئله را پذیرفته یك ساعتی برای این تدریس اختصاص بدهید و ضمنا ما را نیز از فشار آقایان نجات دهید.
ان تنصرواالله ینصركم و یثبت اقدامكم . والسلام علیكم و رحمة الله
محمد حسین طباطبایی.۱۳ رجب ۵۰.

.

گلن گولد

2009-12-09T22:06:00.002-06:00

اشاره: مرحوم گلن گولد برایم یکی از دوست داشتنی ترین نوازندگان موسیقی کلاسیک است. در نوازندگی اش اخلاصی وجود دارد که در کمتر کس دیده ام. تقریبا میشود گفت در تمام زندگی اش جز قطعات باخ چیز دیگری را اجرا نکرده است. از سن 31 سالگی هم به این نتیجه میرسد که کنسرت دادن بیهوده است و دیگر هیچ کنسرتی اجرا نمیکند.

امشب که این را مینویسم اوضاع به شدت خراب است. اوضاع که خراب میشود، چند راه را امتحان میکنم که اغلب هیچکدام به جواب نمیرسند. اما یکی از راهها شنیدن و - فکر کنم بیشتر - دیدن آقای گولد است در حال نواختن یکی از فوگهای باخ. این را هم با شما تقسیم.

قبض و بسط عملیک روح

2009-12-09T19:47:00.005-06:00

اشاره: این متن برای فرد خاصی نوشته شده است؛ با مضمون و ادبیات خاص خودش. در کمال احترام به مرحوم بیهقی، شاید به یکبار خواندن هم نیرزد.

به قول بزرگواری، در زندگی لحظاتی هستند که زیسته میشوند. طبق این تعریف، آن لحظه را هرگز درک نمیکنی. میگذرد و ته نشین میشود. و بعد کسی -که اصلا نخواهی فهمید چرا - از راه میرسد و مرداب روحت را هم میزند. پس از دیواره های روحت چیزهایی کنده میشود و زیر دندانت گیر میکند. حیران این طعم میشوی. و از سر استیصال، این حیرانی را لابه لای لخته های خاطراتت جستجو میکنی. دیوانه میشوی و به خودت میپیچی. تا به خودت بیایی و بفهمی چه شده، روحت درگیر شده است.

هزار راه غیرممکن را که گذراندی و نرسیدی، به ذهنت میزند که دوباره آن کس را دریابی. پیدایش نمیکنی. مینشینی بر سر همان راه که شاید دوباره ... داری خراب میشوی. خاکیان را همه شکل او میبینی و هر بار شوقی در تو بر پا میشود تا اینکه بفهمی - که اصلا نخواهی فهمید چرا -، این هم او نیست. ناگهان تر از قبل پیدایش میشود و تو به دنبال شفای خودت هستی. اما او را حتی قصد گذر از مرداب تو نیست؛ چه رسد به این تلاطم مخدوش.

و تو خرابتر از حالت میشوی - که اصلا نخواهی فهمید چرا -. و باز میگذرد تا ته نشین شود ... در مهابت این حادثه، لحظه ای را زیسته ای.

همان لحظه ای که نگفتم را میگویم، رفیق جانم!
.

از نجمه زارع

2009-12-06T19:01:00.005-06:00

اشاره: نجمه زارع را فکر کنم حالا دیگر همه میشناسند. همزادیمان در یکسال، عجیب قرابتی را به انبان حسم میریزد. دو غزل کاملا متفاوت از آن مرحوم را اینجا نوشته ام. بماند که من و تو میدانیم ایندو متفاوت نیستند.

تو نیستی و این در و دیوار هیچ وقت....
غیر از تو، من به هیچ كس انگار هیچ وقت....

اینجا دلم برای تو هی شور می‌زند
از خود مواظبت كن و نگذار هیچ وقت...

اخبار گفت شهر شما امن و راحت است
من باروم نمی شود اخبار هیچ ‌وقت

حیفند روزهای جوانی ... نمی‌شوند
این روزها دومرتبه تكرار، هیچ وقت

من نیستم بیا و فراموش كن مرا
كی بوده‌ام برات سزاوار؟ هیچ وقت

بگذار من شكسته شَوَم تو صبور باش
جوری بمان همیشه كه انگار هیچ وقت...

---------------------------

تو دست خواهی زد به هر کاری غضنفر
شاید دل من را بدست آری غضنفر

در گوشه ده در اتاقی تنگ و تاریک
با یاد من تا صبح بیداری غضنفر

مال تو باشم؛ آرزوی تو همین است
چه آرزوی کوچکی داری غضنفر

به مادرت این را بگو تا کی قرار است
هی دست روی دست بگذاری غضنفر

فریاد تو در کوچه می پیچد که داری
یک مشت نان خشک در گاری غضنفر

من با توام فردا که فقر از تو بسازد
یک مرد بی اعصاب و سیگاری غضنفر

حتی اگر شب ها بدون نان بخوابم
حتی اگر من را بیازاری غضنفر

نه خانه و ماشین؛ برای زندگیمان
کافیست اینکه دوستم داری غضنفر

من شوهرم یک مرد شیک و با کلاس است
یک روز می فهمی سر کاری غضنفر

خبر

2009-12-05T13:06:00.002-06:00

شکوی را امروز باز کردم. چون فهمیدم ایشان یک کپی کامل از وبلاگ بر روی موبایلشان دارند.

نقاشیهای مورد علاقه ام

2009-12-04T18:41:00.006-06:00

اشاره: قبلتر در شکوی موسیقیهای کلاسیک مورد علاقه ام را لیست کردم. امروز که نگاه کردم، خوشم آمد. ضمن آن لیست کردن کلی چیزهای جدید یاد گرفتم در مورد اجراهای مختلف قطعات که به نظرم در حالت عادی مدتها طول میکشید؛ اما لطف دوستان زمان را کوتاه کرد. اینجا نقاشیهای مورد علاقه ام را لیست میکنم. گرچه دوتایشان را روی وب پیدا نکردم.

نقاشی - احتمالا رئال - از علاقمندیهای قدیمی ام بوده است. اینجا نقاشیهای مورد علاقه ام را لیست میکنم. البته اینها غیر از آنهاست که انتشارشان موجب غمازی است.

1) ایمان ملکی

2) مرتضی کاتوزیان

3) مورگان ویستلینگ

4) استیو هنکس

5) ریچارد اشمید

یاد

2009-12-04T04:17:00.002-06:00

باورم نمیشود که امروز سالگرد هشتم است. هر که رفت، سلامی هم از ما برساند.

تا ابد خاطر ما خونی و رنگین از توست
تو هم آمیخته با خون سیاووش شدی

احوالات

2009-12-03T17:40:00.003-06:00

اشاره: این نوشته ممکن است قدری دلتنگتان کند. خواندنش نمی ارزد به بدحالی احتمالیتان؛ مگر اینکه "تو هم دلت هوای منه کرده باشه؛ کاکو!" (دیالوگی از فیلم هور در آتش)

دوستان دارن میرن ایران. جواد امروز از توی هواپیما آنلاین شد. دیدم تو صفحه چت نوشته: "تو آسمونیما حاج علی! بالای ابرا". یهو ذهنم میره تو بلاگ امیرپویان و سیما که تازگی در روزمرگیهاشون نوشتن:

"کسی جایی روی یکی از دیوارهای دانشگاه نوشته بود:

چرا [الکل] بنوشی و رانندگی کنی
وقتی می‌تونی ماری‌جوآنا بزنی و پرواز کنی؟

یک چیزی در مایه‌های ذم شبیه به مدح!"

و این ذم شبیه به مدح که مدح شبیه به ذم نیست، مرا در خودش فرو میبرد. تا پیغام بعدی جواد از بالای ابرها با آن صدای مهیب دینگ یاهومسنجر. "و سفر آغاز حدیث با تو بودن است" (این پیامی است که شرکتهای هوایی داخلی در ابتدای پروازهای خارجی پخش میکنند؛ شاید هم برای همین است که جمله بی پدر و مادریست.) و وبکم است که حالا نگاههای خیس را به نظر دیگری میرساند. میگوید که این دوسال و نیم را امروز هزاربار از جلوی چشمانش گذرانده است. حتی اینقدر نگران است که میپرسد آیا پیر شده است. و من حالم خراب است و نمیدانم چه بگویمش. با هم شعر اخوان را دوره میکنیم:

ما چون دو دریچه روبروی هم
آگاه ز هر بگو مگوی هم

هر روز سلام و پرسش و خنده
هر روز قرار روز آینده (این مصرع را همزمان با هم تایپ میکنیم)

عمر آینه بهشت اما آه
همچون شب و روز تیر و دی کوتاه (این بیت کلا یادمان میرود)

اکنون دل من شکسته و خسته است (این مصرع را جواد، دوبار تکرار میکند)
زیرا یکی از دریچه ها بسته است

نه مهر فسون، نه ماه جادو کرد
نفرین به سفر (این را چندبار من و چندبار جواد مینویسد) که هر چه کرد او کرد (این بخش را یکبار و فقط یکبار من مینویسم)

بعد هم خداحافظی و جواد در ابرها محو میشود.

محسن هم دارد میرود. احسان هم امروز دیدم دارد میرود. بچه های آستین هم بعضی دارند میروند. حالا لابد تو می آیی و میگویی خب تو هم برو و از اینها ننویس. سرم را تکان میدهم برایت. کاش میشد.

ما و تنکسی که گیو میشود

2009-11-28T11:54:00.003-06:00

با بروبچه های شهرها و ایالات دیگر امریکا که حرف میزنم، این جرأت در من ایجاد میشود که بگویم جمعیت ایرانیان آستین - البته بخش دانشجویی اش، چون بقیه را چندان ندیده ام - یکی از بهترین و پرجنب و جوش ترین جمعهای ایرانیان امریکاست. مستقل از اینکه این جمع الان فعالتر شده یا قبلا هم بوده یا نبوده، باید گفت که شرایط فعلی بسیار مطلوب است.

پریروز به مناسبت روز شکرگزاری امریکایی، یک برنامه گردش توسط جمعیت دانشجویان ایرانی برگزار شده بود. واقعا خوشحال کننده بود که تعداد قابل ملاحظه ای از بچه های آستین زحمت کشیدند و مسیر 45 دقیقه ای تا پارکی که خارج از شهر در نظر گرفته شده بود را آمدند. هوا و محیط هم بسیار مناسب یک تفریح خوب بود و به نظرم همه از گذراندن یک روز کامل به زبان فارسی لذت بردند.

یک چیزی که خیلی دیروز برایم جالب بود، همکاری عمومی بچه ها با دوستان برگزار کننده مراسم بود که به نظرم تا حد زیادی از فشارهایی که بر بچه ها میتوانست بیاید کم میکرد. اعتراف میکنم که خیلی رفتارها فراتر از حد انتظارم خوب بود.

یکی از چیزهایی که به نظرم بر رفتار آدمها بسیار تاثیر دارد درجه هواست. پردو که بودم، به دلیل سرمای بیش از حد هوا، اصلا امکان برگزاری مراسمهای بیرون از شهر میسر نبود. تابستان هم که هوا قدری گرمتر میشد، اغلب بچه ها به کارآموزی یا مسافرت رفته بودند. این بود که برگزاری برنامه بسیار مشکل و صرفا در مکانهای مسقف امکانپذیر بود.

دست آخر لازم میدانم که "تنکس" خودم رو به همه بروبچه هایی که این روز قشنگ را به ما هدیه دادند، "گیو" کنم و بگم که این تشکر فقط بابت غذای خوشمزه شون نیست ;)

این هم منم در همون روز. با تشکر از بابک بابت عکس

باز هم بازنشر مطالب قدیمی

2009-11-24T15:57:00.002-06:00

اشاره: وبلاگ شکوی را به روی همه بسته ام. علتهایی دارد، مهمترین اینکه عزیزی برایم نوشت که آزارنده است. احمد حدادی عزیز بخشی از یکی از پستها را خواسته بود که اینجا بازنشرش میکنم. البته در این بازنشر حق هرگونه دخل و تصرف را برای خودم قایلم. مثلا از این پست پانوشته هایش را حذف کرده ام.

در کلیله و دمنه داستانی است که ضمن آن بوزینه به دیدار باخه میرود ...

باخه گفت: دل چرا رها کردی؟
گفت: بوزینگان را عادت است که چون به زيارت دوستی روند و خواهند که روز بر ايشان به خرمی گذرد و دست غم به دامن انس ايشان نرسد، دل با خود نبرند؛ که آن مجمع رنج و محنت و منبع غم و مشقت است و به اختيار صاحب خود بر اندوه و شادی ثبات نکند و هر ساعت، عيش صافی را تيره می گرداند و عمر هنیء را منغص می کند.

غزلی برای عاشق شدن

2009-11-23T22:06:00.003-06:00

اشاره: فکر کنم آن تابستان کذایی را محمدجواد حیدری عزیز بهتر از همه به یاد داشته باشد. همان تابستانی که یکی یکی از مشاغلی که داشتم اخراج شدم. یادم هست که هفته ای دو روز در مدرسه کلاس داشتم و معاملتی البته و این تنها مشغله ام بود در دنیا. هر روز که میرفتم با یک غزل تازه بود و آن شوخیها؛ که بیکار شدی و شاعر. یکی از همان بعدازظهرها بود که که احسان عزیز در حوالی بهارستان، این غزل دکتر شفیعی را بصورت آواز زمزمه کرد. بعدها البته از حنجره خانم آذر پژوهش از سری برنامه های گلها هم شنیدم. غزلی است بسیار شورانگیز در وصف آن فاصله ناپیمودنی.

دارم سخنی با تو، گفتن نتوانم
وین درد نهانسوز، نهفتن نتوانم

تو گرم سخن گفتن و از جام نگاهت
من مست چنانم که شنفتن نتوانم

شادم به خیال تو چو مهتاب شبانگاه
گر دامن وصل تو گرفتن نتوانم

با پرتو ماه آیم و چون سایه دیوار
گامی ز سر کوی تو رفتن نتوانم

دور از تو من سوخته در دامن شبها
چون شمع سحر یک مژه خفتن نتوانم

فریاد ز بیمهریت ای گل که در این باغ
چون غنچه پاییز شکفتن نتوانم

ای چشم سخنگوی! تو بشنو ز نگاهم
دارم سخنی با تو، گفتن نتوانم

ویلیام بلیک

2009-11-22T18:27:00.003-06:00

اشاره: محسن خان شریفانی - که عمرش دراز باد - رایانامه ای مرحمت فرموده اند به همراه شعری از ویلیام بلیک انگلیسی که بیا و چیزی در باب این شعر بنویس. به مرگ مولف که اعتقاد نداشته باشی، اول باید ببینی شاعر کیست. اسمش که آشنا میزند، میروم توی ویکیپدیا. تا بفهمم این همان است که "ازدواج بهشت و جهنم" را نوشته، خاطر رفته است به سالهای دبیرستان و نقاشیهای کتاب غزلیات شکسپیر با آن ترجمه های دوزاری و دست دوم فروشیهای انقلاب و آشنایی با مرحوم آقای بلیک. تازه میفهمم که این بزرگوار، علاوه بر نقاشی و آن نقدهای خواندنی اش بر دین رسمی، شاعر هم هست و چه اشعاری. زندگینامه اش را که میخوانم، انگار رفاقت چندهزارساله داریم. مردی که راه حلی برای آشتی سنت و تجدد داشت.

محسن جان! به نظرم اینکه فرستاده ای که من چیزی در باب این شعر بنویسم، منظورت این بوده که چیزی در کلاس و ادبیات خودمان بنویسم. ترجمه ای که فرستاده بودی به نظرم شبیه آن چیزی آمد که به آن ترجمه تفسیری میگویند. گاهی هم به سنت مترجمان اشعار ایرانی، ارتباط عمیق معنایی بین سطور را در نظر نگرفته و هر سطر را جداگانه معنا کرده است. به نظرم روح این شعر، سادگی ای را هدف دارد که تکلف تفسیر نابودش میکند. این است که ترجمه ای از خودم نوشتم. به هر حال این تو و این فهم ناقص من.

زمینه تاریخی شعر: این شعر ظاهرا در سال 1792 ساخته شده است که سالی بسیار پر التهاب برای اروپای غربی بوده است. در پاریس، مردم انقلابی قدرت پادشاه را بسیار محدود کرده بودند و سردمداران بریتانیایی تلاش میکرده اند که از گسترش این شورشها به بریتانیا جلوگیری کنند و لذا قوانین بسیار سخت گیرانه ای را در لندن وضع کرده بودند. به گمانم لغاتی که بلیک بکار برده است، گویای این فشار و تمایل وی برای گسترش موج انقلاب به بریتانیاست.

London

لندن (تیترشه)

I wander thro' each charter'd street
Near where the charter'd Thames does flow
And mark in every face I meet
Marks of weakness, marks of woe

در هر خیابان به زنجیرکشیده شده پرسه میزنم
نزدیک آنجا که [رودخانه] "تیمز" به زنجیرکشیده شده جریان دارد
و بر هر چهره که میبینم، داغی زده است
داغهایی از یاس، داغهایی از غم

شروع بسیار وحشتناک که اختناق از کلماتش میبارد. تکرار مکرر دو واژه charter'd و mark واقعا فضا را برای خواننده تنگ میکند. اینکه به رودخانه هم حکمرانی میکنند و او را در بند آورده اند، به نظرم اوج خفقان سیاسی را نشان میدهد. به نظرم یک ظرافتی در سطر سوم وجود دارد و آن اینکه فعل mark به رودخانه باز میگردد. یعنی این رودخانه به زنجیرکشیده شده است که بر چهره ها داغ میزند. به نظرم خط آخر هم نکته ای دارد. اینکه mark را جمع بسته است در مقابل face که در خط قبل مفرد است، نشان از داغها بر چهره واحد دارد به نظرم. این عمق فاجعه را بیشتر میکند. "هر که بر چهره از این داغ، نشانها دارد".

In every cry of every man
In every infants cry of fear
In every voice; In every ban
The mind-forg'd manacles I hear

در هر خروش هر انسان
در هر کودکی که از ترس میگرید
در هر صدا؛ در هر سکوت
بغضهای فروخورده ذهنی در بند به گوشم میرسد

این بند سراسر از احساسات عمیق و تجربیات پیچیده حاصل از سالها گوش کردن به ندای درون سرچشمه گرفته است. cry در خط اول، به معنای خروش است و با cry در خط دوم که به معنای گریستن است، متفاوت است. چراکه بعید است چیره دستی مثل بلیک، یک کلمه را به یک معنا دوبار تکرار کند؛ آن هم با تکرارهایی که در بند اول شعر داشته است. علی الخصوص cry در هیچکدام از دو بیت، صدای ناشی از خروش یا گریه را هدف ندارد. چرا که در بیت سوم به وضوح همه صداها و سکوتها را ذکر میکند. در خط اول، خروش - نه سروصدای مردمان خروشنده - و در خط دوم کودک - خود کودک، نه صدای گریه اش از ترس - است که به گوش او میرسند و فهم این مطلب، اندک تاملی میطلبد تا زیبایی این بند را با یک تکرار خسته کننده تمیز بدهیم. در بیت آخر این همخانوادگی دور forg'd با forget هم شایان توجه است؛ حداقل برای من.

How the chimney-sweepers cry
Every blackening church appalls
And the hapless soldiers sigh
Runs in blood down palace walls

چنانکه دودکش پاک کن ها میگریند
قامت سیاه کلیساها به لرزه می افتد
و آه سربازان بخت برگشته
در [خطی از] خون از دیوارهای قصر فرومیچکد

به نظرم دوباره بلیک همان بند قبل را اما اینبار نه از بعد احساسی عمیق، که از بعد اجتماعی تر و محسوس تر برای عامه تکرار میکند. سیاه خواندن قامت کلیسا در تناسب با چهره دودکش پاک کن ها که معمولا سیاه است، یک شاهکار به نظرم میرسد. تلخی cry هنوز هم اینجا به مذاق میرسد. کلمه blackening در معنای دورتر به معنی بدنام و بدکاره هم بکار میرود و این به نظرم عمق نفرت بلیک از دین رسمی را نشان میدهد. برایم طول کشید تا ببینم که در خط سوم از کلمه hapless به معنای بخت برگشته (آنکه کنترلی بر وضعیت ندارد) استفاده کرده است نه hopeless به معنای ناامید (آنکه میتواند وضعش را عوض کند). و البته مفهوم سرباز در کنار آه یک میزانسن وحشتناک را تولید میکند. در خط آخر دوباره این فعل Runs که به گمانم به فاعل sigh بر میگردد و این صنعت تشخیص ادبی به نظرم فوق العاده است.

But most thro' midnight streets I hear
How the youthful harlots curse
Blasts the new-born infants tear
And blights with plagues the marriage hearse

اما افسوس که آنچه نیمه شبان در خیابان میشنوم
چگونه نفرین روسپیان جوان
صدای گریه کودکانِ نوزاد را درمی نوردد
و نعش طاعون زده همخوابگی را زنگ‏اندود میکند

بند آخر به نظرم عمق درد شاعر را بیان میکند؛ گذار از ایده آل ذهنی شاعر به فضای رئال اجتماعی. و این روسپیگری که سمبل از دست رفتن معصومیتها و اصالتهاست. و البته روسپیگری را به معنای عامتری از رابطه جنسی بکار میبرد. توالد ایده های التقاطی که راهی به جایی ندارند و لعاب گونگی شان حسابی آرزده خاطرش کرده بوده به نظرم. اشاره خط اول به خیابانهای نیمه شب در مقابل خیابانهای به زنجیرکشیده شده بند اول، به نظرم نوعی تضاد را دنبال میکند که شاید از آرامش شب ناشی شده باشد. تاکیدش بر جوانی روسپیان در خط دوم نکته قابل تاملی است، همانطور که تاکید new-born را بر infant افزوده است در خط سوم. اما خط آخر بسیار برایم ثقیل الفهم است. فکر نمیکنم به درستی فهمیده باشم که منظورش چه بوده است.

از نظرات بند به بند که بگذریم، بلیک را در کنار پروین اعتصامی طبقه بندی کنیم، به نظرم بد نباشد. شباهتهای بسیار در اشعارشان میشود یافت. ترکیب مضمون اجتماعی با آن روحهای وحشی که ناگهان تو را در دریایی از احساس غرق میکنند، موضوع مشترکی بین ایندو باید باشد. البته من پروین را بیست سال است که میشناسم و بلیک را به عنوان شاعر سه روز. شاید هم دقیقا به همین دلیل باشد که این مقایسه را انجام میدهم! و ببخش محسن جان که اینقدر آدمها مرا مسحور میکنند که به جای نقد شعر به نظاره شاعر پرداخته ام. به هر حال این بود همه بضاعت ما.

شکایت

2009-11-21T17:00:00.001-06:00

یارو اومده واسه ما - که با کپل عاشق نارنجی شدیم - "لکچر" میده که عشق چیه و آدم چطور باید مساله رو "منیج" کنه. یکی نیست بگه برادر من! ما که با لبخند اخبارگوی تلویزیون "فال این لاو" میشیم باهاش، این حرفها به چه دردمون میخوره؟

شور در یک پرده

2009-11-20T12:21:00.005-06:00

اشاره: انتظار ندارم این نوشته در هیچیک از دوستان جوانترم که روزی با هم معلم و شاگرد بوده ایم، حس حسد برانگیزد. هر کدامتان که خاطراتتان را مرور کنید، مشابه این لحظات را پیدا میکنید و همه تان میدانید که برایم عزیزید.

میزی را تصور میکنم در یک رستوران، آیس پک، زیرزمین کباب ترکی نشاط در ستارخان، کافه نادری یا هر جای دیگری که میشود یک میز باشد و این توصیفات که خواهم گفت. دور میز، من نشسته ام و عماد محصل افشار و امیرمحمد جذبی و علی کاظم زاده و محمد خوشینی و احمد حدادی. به نظرم من در طول میز نشسته ام، روبه رویم، سمت راست عماد نشسته و سمت چپ علی. محمد کنار من است. احمد، سمت چپ من در عرضی از میز نشسته که به من نزدیکتر است و امیرمحمد هم در آن یکی عرض میز. خلاصه کنم، از سمت راست خودم، محمد، امیرمحمد، عماد، علی و احمد.

نمیدانم چه چیز سفارش داده ایم که منتظریم برایمان بیاورند. اما تا بیاورند، شروع میکنم با عماد در مورد خواص آدمهای بالای 120 کیلو حرف زدن. البته از آن خواصی که انگار دارم یکی یکی برای افراد دور میز پیغام میفرستم. عماد را کرده ام در و دیگران را دیوار. عماد هم شروع میکند به شیرین گویی. گاهی یک چیزهایی هم میگوید که مرا نمی آزارد، اما میفهمم که بعدش از امیرمحمد خواهد پرسید که آیا مرا آزرده است یا نه. البته امیرمحمد هم عمرا جواب به درد بخوری به طفلک نخواهد داد. همینطور که من و عماد داریم حرف میزنیم و هی بیشتر شورش میکنیم، علی با آن چشمهای دل سیاهش دارد ذوق میکند و میخواهد چیزی بگوید. احمد یک کلمه را گرفته و الان دارد توی احساسش با خودش کلنجار میرود. امیرمحمد هم که ریز ریز میخندد. محمد اما، بیحوصله میشود. این حرفها برایش اصلا جذاب نیست.

احمد که توی احساسش فرو رفته است، سوژه خوبی است برای اینکه موضوع را عوض کنم. یک شعر سعدی میخوانم و به احمد نگاه میکنم. اینقدر این بشر سرشار از احساس است که از چشمانش نزدیک است سرازیر شود. عماد دارد در کله اش به این فکر میکند که چطور این بیت را تغییر دهد که هم بخنداندمان و هم به حال احمد عیانتر نزدیک باشد. محمد در یک لحظه حالش عوض میشود ولی به روی خودش نمی آورد. علی فکر میکند رفیقش تنها مانده، غیرتش میجوشد و یک تیکه ای در دفاع از احمد می اندازد. امیرمحمد هم نمیدانم دارد به عشوه های زیرلب فکر میکند یا خنده های پنهانی.

علی که تیکه می اندازد، فرصت را غنیمت میشمرم. برای دو رزمجوی پیر که سالها با هم مصاف کرده اند، مبارزه لذت بخش است. علی الخصوص که بدانی، که هر کداممان سپر خواهیم انداخت به وقتش. همینطور که بحثمان بالا میگیرد، امیرمحمد نگران میشود. عماد میخواهد مزه بریزد و موضوع را عوض کند. احمد ساکت است و گوش میدهد. محمد هم از بعد از شعر سعدی انگار اینجا نیست.

بالاخره عماد مزه اش را میریزد و گارسون هم که از راه میرسد. در یک ردوبدل نگاه بین من و علی، سپرها هوا میشود. غذا را که روی میز میچینند، اینقدر به محمد تعارف میکنم که معذب شود و قدری عصبانی. امیرمحمد هم که انگار حواسش هست که دارم چکار میکنم، توطئه هایم را خنثی میکند. از احمد غافل شدم. نمیدانم در چه حال است. تقصیر این حالت عجیب محمد شد.

شروع میکنیم در مورد غذا حرف زدن. محوریت بحث از دستم در میرود. عماد و احمد شروع میکنند به کل کل. علی هم بین دو رفیقش و در مقابل من - که یک ایکس به هر حال فرق دارم - سعی دارد، جاهای زمخت مساله را صاف و صوف کند. محمد هم سر ذوق آمده و هی به عماد تیکه می اندازد. من و امیرمحمد هم داریم به این فکر میکنیم که ما دوتا سر این میز بیشترین فاصله ممکن را از هم داریم.

رو میکنم به امیرمحمد و شروع میکنم در مورد عقاید ضاله مان حرف زدن. همینطور که هی سرش را تکان میدهد و میخندد، عماد فرصت بسیار مناسب را مغتنم میشمرد تا یک خاطره از برادرش که در مریلند - که او "مریمستان" میخواندش - تعریف کند و دو سه تا بگذارد رویش و ربطش بدهد به عقاید ضاله ما و داستان انبیاء. علی دارد از صمیم قلب برای هدایت ما سه نفر دعا میکند. احمد به نظرم شاکی است از این حرفها و محمد دارد آرام غذایش را میخورد و احتمالا به لیست یک نفری اش فکر میکند.

غذا که تمام میشود و زمزمه خداحافظی میخواهد بلند شود، وقتش است که از اطلاعاتی که از محمد دارم، سوء استفاده کنم. میدانم که محمد شعر میسازد. ازش میخواهم که برایمان بخواند. میخواند و عجیب حظ میکنم از آن وزنهای شکسته و قوافی خراب که نشان میدهد حالش چطور بوده وقت ساختن. احمد که به وجد آمده، شعری از سعدی به گمانم میخواند. علی هم یک بیت از یک شاعر گمنام که ممکن است از بچه های مسجد محله شان بوده باشد میخواند که بنیادمان را میکند. امیرمحمد یک چیز عربی خفنی که تازه در کوچه لبنانیهای مسجد مروی یاد گرفته برایمان میگوید. و اما عماد. و اما عماد که هیچ نگفتنش چیزی از پیچیدگی حالی که در ما ایجاد میکند، کم نمیکند. دست آخر هم میخواهند من چیزی بگویم. مکثی میکنم و میگویم: من پیر سال و ماه نیم یار بیوفاست/ بر من چو عمر میگذرد، پیر از آن شدم.

و میرود تا سالها بعد که دوباره میزی پیدا کنیم.

بازنشر نوشته قدیمی

2009-11-19T13:03:00.002-06:00

اشاره: این متن را مدتی (مدتها) پیش در فیسبوک نوشتم. جواد عزیز پای مطلب قبلی کامنتی گذاشته بود که به نظرم اومد بد نیست بیارمش اینجا بازنشرش کنم.

مساله اجزاء

گاهی چنان میشود که دل را گرو میگیرند یا شاید گرو میدهیم - و این گرو شاید مختصر گروگان باشد - البته. نمیدانم آیا همواره چنین است یا آنچه تا کنون بر من هموار شده است، چنین است، اما هموار(ه) واسطه ای هست که دلالت میکند بر آن معنی متعالی که نه فقط از ظرف کلمات و بیان که در ظرف وجود نیز نمیگنجد. این مطلب راجع به آن واسطه هاست.

بعضی از این واسطه ها اجزاء دارند. وجود اجزاء باعث میشود بتوانیم مهابت یک واسطه را بشکنیم. اساسا از روشهای مهم حل مساله، همین تقسیم و حل است. چون ظرفمان گنجایش آن واسطه را به تمامی ندارد، آن را به اجزاءی میشکنیم که هر کدام به تنهایی در ظرفمان بگنجد و بتوانیم آن را درک کنیم. اما اینجا موضوع دیگری هم پیش می آید و آن این است که پس از شکستن به اجزاء، باید بتوانیم رابطه بین اجزاء را هم درک کنیم. یعنی اگر چیزی را به اجزاء بیش از حد کوچک بشکنیم، آن وقت روابط بین این اجزاء چنان پیچیده میشود که باز ممکن است از درک آن عاجز شویم. بیایید نتیجه بگیریم که منحنی درک-اجزاء در صفر بینهایت، در بینهایت، بینهایت و در این بین جایی مقدار حداقلی را به خود میگیرد. به این معنا، برای درک یک واسطه، حتی در ساده ترین شکلش، حداقلی از درک لازم است. یا: نه چنین است که هر کس هر چیز را بفهمد. که البته شاید بدیهی جلوه کند؛ گرچه نیست

مثلا فرض کنید آن واسطه، تابلوی شام آخر داوینچی باشد! میتوانید اجزای آن را مثلا عیسی (ع)، حواریون، مریم مجدلیه، میز و آنچه بر روی آنست و ... بگیریم. این شاید آسانترین راه جزء بندی این اثر برای درک است

اما مثلا به تصویر این دخترک نگاه کنید. اینجا دیگر نمیتوان با اجزای ساده به درک تصویر رسید. اینجا لازم است بیننده اثر بتواند جزئیات عمیقتری نظیر آن هاشورهای اطراف کلاه دخترک، یا چگونگی نمایش زبان دخترک بین دو ردیف دندانهایش و یا تناسب زاویه ای دو سفیدی درون چشمهای دخترک را درک کند. به این معنی درک این اثر، مستلزم درک اجزای بیشتر و درک ارتباطات مهیب این اجزا نظیر محو شدن موهای دخترک در هاشورهای پشت صحنه است

اما حالا در این تصویر اصلا تفکیک نوع اول، راه به بیراهه میبرد. تفکیک نوع دوم هم در اینجا به درک اثر کمک نمیکند. اینجا موضوع به نظر من قابل تفکیک به اجزاء نیست. اینجا فقط یک چیز وجود دارد: شعف دخترک. درک این موضوع به نظر حقیر، سهل و ممتنع است. مهیب و بدیهی است.

البته دقت کنید که این مثالها واقعا بی نقص نیستند. اما سعی کردم در حد وقتی که داشتم، مثال مناسب را ارایه کنم. در موسیقی هم احتمالا میتوان این مثالها را جست.

جستجو برای یافتن واسطه های بسیط که به اجزاء قابل تفکیک نباشند، به شخصی شدن واسطه می انجامد و البته چه بسا واسطه ای که برای کسی بسیط و برای دیگران مرکب است. مواجهه با بساطت به نظرم باعث حیرت میشود و این حیرت از شدت حضور سرچشمه میگیرد و اینجا میفهمیم که چرا برخی در این عالم همیشه حاضرند و برخی غایب و برخی هم در حال نوسان. باز می اندیشم که واسطه بسیط، در واقع بیواسطگی است، اما چون شعورم به آن نمیرسد، به عنوان یک حدس رهایش میکنم.

پ.ن. برهان صدیقین به نظرم همین واسطه بسیط است

پونکتوم

2009-11-19T10:39:00.002-06:00

کسی میدونه پونکتوم این عکس کجاست؟ من حتی به سیگار خاموش لای انگشتان زن فکر کردم؛ ولی اون هم نیست.

هجوم پرسشها

2009-11-18T15:45:00.003-06:00

ببخش اگر جواب نامه ات را اینجا میدهم؛ به قول خودمان علی رئوس الاشهاد. نمیتوانم خصوصی برایت بفرستم. اینجا نوشتن، از بار مخاطب قراردادنت کم میکند برایم. چهارنفر دیگر که بخوانند و دو تا کامنت هم که بیاید زیر این نوشته، خیالم راحت میشود که از بار خطابت خلاص شده ام.

اما اینکه درمورد پارک و بازی کودکان نوشته بودی، وادارم میکند که اعتراف کنم من هم گاهی به آسمان نگاه کرده ام. آسمانی که ستاره ای نداشت؛ مثل همان پارک که دخترکانی ندارد که تاب بازی شمیم موهایشان را تا عمق مغزت فرو ببرد. مثل مدرسه خالی در ایام عید. مثل بهجت آباد.

بعد تصور کن پیر محنت آبادی را. یا معلم جوان دلداده را. یا خودم را و خودت را. اعتراف میکنم که یکبار حالت چشمانم را از بازتابش کم رمق شیشه دفتری که رو به حیاط خالی بود دیدم. مسحورکننده بود. نگذریم. آسمان را میگفتم؛ آسمان سیاه شب. همانکه ستاره نداشت. در یک لحظه - از آن لحظه ها که مثالش شاید بشود یک نت شکسته "ر" در سلمک شور - دیدمش در آن تاریکی. مهابتی داشت بدون آن آذینها. مهابت عریانی.

میدانی این شهر آستین خیلی جاهای خوبی دارد. جاهایی دارد که شبها میشود در تاریکی بیست دقیقه برانی و بعد در تاریکی و سکوت محض، از ماشینت پیاده شوی و آنقدر نعره بزنی که نفست بند بیاید و سرفه امانت را ببرد. مثل تفرش است؛ نزدیک آشتیان.

گسست عمیق ادبیاتمان با ادبیات عامه. معنایی که بر معنا افزوده نمیشود؛ بلکه از تراش معنای قبل، بیرون میزند. "بشر" که برایمان معنایش قدسی شده است ولو شخصیت فصل اول رمان "کلبه عموتام" باشد و این غیر از آن اومانیته است؛ گرچه نخواهیم فرقش را عیان کنیم و "فاصله" که برایمان خلا بین دو چیز نیست، که چیزی بین دو خلا است.

و این آدمها از کیرکگارد تا ویرجینیا وولف و از سعدی تا شهریار و این اسباب از اینترنت تا گرامافون و از قلم تا حنجره و این اتفاقات از مرگ تا حرمان و از افتادن پرنده تا پژمردن گل و این فصلها از پاییز تا بهار و از "از" تا "تا"؛ از جان ما چه میخواهند؟

و باز همان آوار بی پاسخی و بلاتکلیفی.

این هم نمکی که شهریار در هشتادسالگی بر زخم ما میریزد:

چه دلی که برجبینش همه داغ بی نصیبی
چه گلی که بر نگینش هم نقش بیوفایی

ام‏روز (به خط کورش خان)

2009-11-16T12:28:00.003-06:00

امروز از صبح چند خاطره بیربط به هم از نظرم رد شد.

اول یاد آن دشتی ای افتادم که دوست فرهیخته عزیز جناب امیرخان سعیدی نیا با واخوان "لا" آخرشبها میزد و آن زمزمه های بیابانی که بر نت شاهد شکسته تکیه میداد. اگر اینجا را میخواند، مزید منت است که اثر پنجه را با نغمه حنجره ترکیب کند و برایم بفرستد. گرچه هنوز از عهده آن آواز افشاری برنیامده باشم.

دوم یاد روزهای فوت خدابیامرز سینا صدیقی افتادم و اینکه آن روزها چقدر گل خریدم. از تاج گل و دسته گل و ... به نظرم تمام گلهای مدرسه و رفقا برای آن مراسم را من از گلفروشی خریدم. نه اینکه پولش را من دادم ها. یک گل سرخی هم یادم هست فردای دفنشان که از مراسم شب قدر رفتیم بهشت زهرا، سرخاکش پرپر کردم که عجیب فکر کردن به آن گل پرپر کردن، داغ آن روزها را برایم زنده میکند.

سوم یاد کارگاه حرفه و فن مدرسه راهنمایی علامه حلی افتادم که با محمدرضا میبدی ساعتها "علی مولا علی مولا علی لم لم (؟)" گوش میکردیم و کار میکردیم زیر اون شیروانی سرد. از این آهنگهای هندی-پاکستانی که الان که دارم مینویسم اصطلاحش یادم نمی آید.

این هم وضع ام‏روز.

ننوشتن

2009-11-15T17:16:00.002-06:00

به جان عزیزت رفیق جان کله ام پر از حرفه. میخوای موضوعاتش رو هم بهت بگم که باورت بشه. البته تو که خود منی، باورت نمیشه نداری؛ ولی خب اینها تو ذهنمه:

1) در تاثیر فصلها بر روان
2) در باب ترس آمیخته با یاس
3) گیسوان دخترک مست خیابان ششم آستین
4) کشش و کوشش
5) شعرها
6) ظرفیتهای جدید انسانی

کله ام پره. دلم خالیه. مغزم به نوشتن میره. دستم نمیره. خلاصه ننوشتن اینجوریاست.

دلیل آوری

2009-11-14T13:33:00.001-06:00

"و دلیل آوری شیوه کسانی است که برنمی تابند مهابت پرسش را"

گرفتار این جمله هستم در اکنون.

اسطوره ساعتی

2009-11-12T13:00:00.004-06:00

می آمد سر کلاس. آرام و مهربان. گچ میریختیم توی فنکوئل که وقتی می آید بگوییم گرممان است و برود فنکوئل را روشن کند و تمام لباسش گچی بشود. بس که آرام و مهربان بود. تازه این پفکهای پنج تومانی آمده بود. وسط کلاسش زیرمیز پول جمع کنیم و یکی برود از بوفه یک گونی پفک بخرد و بیاید که زیر میز خش خش کنیم و بخوریم. بس که آرام و مهربان بود. آخر کلاسها همیشه تمرین فونوتیک بود: "دِ دِ دِسک". میگفت و تکرار میکردیم. تکرار که نمیکردیم. یکی در میان عوضی میگفتیم که ریتم را بچرخانیم طرف ریتم دیگری. بس که آرام و مهربان بود.

فعال و سرزنده بود. آن وقتها که نه فتوشاپی بود و نه حتی پینت ویندوز، عکسهایش را میبرید و کنار برج ایفل و پیزا مونتاژ میکرد. حتی یکبار برایم توضیح داد که چطور اینکار را میکرد. بس که فعال و سرزنده بود. فارغ التحصیل که شدیم، یکبار آلبومهایش را برایم آورد و خاطرات سالها زندگی اش را با هم مرور کردیم. حسرت نمیخورد. بس که فعال و سرزنده بود. از مدرسه کلیمیان و تدریس زبان تا داستان عشقی که اول و آخر بود ظاهرا برایش. تا کوهنوردی، تا نگهداری مادر و مدرسه علامه حلی. همه را با یک انرژی تعریف میکرد. بس که فعال و سرزنده بود. پای برگه های دیکته مهر صدآفرین و هزارآفرین میزد. بس که فعال و سرزنده بود. بازیش با کلمات برای یاد دادن اهمیت استرس را چه کسی از یاد میبرد؟ انبارداری ...

همیشه در مدرسه انگلیسی حرف میزد. ما که صبحها میرفتیم ببینیم که کدام معلم نیامده که مدرسه را بپیچانیم و برویم کتابخانه آی پی ام، صدایش از ته دفتر میخکوبمان میکرد که "آل تیچرز آر پرزنت." نپرسیده میدانستمان. یادم هست که یکروز بعد از مدرسه هم مسیر شدیم. هم مسیری با یک الف بچه اول دبیرستان هم مکافاتی است. در مورد هنر حرف زدیم. من فارسی میگفتم و او انگلیسی جواب میداد. تا اینکه رسید به شعر حافظ. اول بار بود که فارسی حرف زدنش را شنیدم. برای کسی که تقریبا تمام روز انگلیسی حرف میزد، آن لهجه عجیب به نظرم رسید.

زلزله بم که شد. رسم انگلیسی حرف زدنش را شکست. برای جمع کردن کمک برای مردم بم، یک سخنرانی فارسی گذاشت. در مورد تفاوت "لوک" و "سی"، تفاوت "هیر" و "لیسن" حرف زد و چه عمیق بود حرفهایش.

آخرین بار که رفتم مدرسه برای خداحافظی پیش از آمدن به امریکا، گفتم استاد میرم امریکا زبانم خوب میشه میام باهاتون انگلیسی حرف میزنم. لبخند زد و گفت ولی من باهات فارسی حرف میزنم و من خندیدم. مثل بچه هایی که نمیدانند دنیا دوراهی دارد، دوری دارد، جدایی دارد، مرگ دارد. (بیلمزدیم دون گله ر وار، دونوم وار/ ایتگین لیخ وار، آیرلیخ وار، ئولوم وار). و حالا استاد! خبرمان میرسد که دیگر فارسی هم با ما حرف نخواهی زد. شاید خداوند گلایه هایت را شنید. همان گلایه ها که از تغییر اوضاع و بچه ها داشتی. روحت شاد. دلمان شکست.

رفتی و رفتن تو آتش نهاد بر دل
از کاروان چه ماند جز آتشی به منزل

حقیقت

2009-11-11T11:50:00.001-06:00

ویرجینیا وولف در جایی نوشته: "حقیقت اینست که ... نه! فکر نمیکنم بدانم حقیقت چیست."

حالا گاهی که فشارها زیاد میشود، می آیم بگویم که "یک عمر ..." بعد فکر میکنم که "نه! فکر نمیکنم بدانم یک عمر یعنی چه."

شاعرانگی

2009-11-09T23:48:00.003-06:00

هنرمند فرهیخته ایرانی به دلیل محدودیتهای متشرعین از موسیقی و پیکرتراشی و نقاشی بریده شده است. رقص و نمایش هم که مطرود خداوند شارعان بوده است. تکنولوژی هم آنقدر پیشرفت نداشته که رمان بنویسد و تکثیر کند. هنرمند فرهیخته ایرانی مجبور بوده است حرفش را موجز و مختصر بصورت موزون به شعر بکشد تا سینه به سینه بچرخد و بماند. اینست که ایرانی تاوان همه چیز را از شعر میکشد. و این شعر چه مرهمی است الحق.

حالا بیا چند خط شعر بخوانیم. بگذار روحمان قدری نوازش بگیرد.

ناگزیر از سفرم، بی سروسامان چون "باد"
به "گرفتار رهایی" نتوان گفت آزاد

کوچ تا چند؟ مگر میشود از خویش گریخت
"بال" تنها غم غربت به پرستوها داد

اینکه "مردم" نشناسند تو را غربت نیست
غربت آن است که "یاران" ببرندت از یاد

عاشقی چیست؟ به جز شادی و مهر و غم و قهر؟
نه من از قهر تو غمگین، نه تو از مهرم شاد

چشم بیهوده به آیینه شدن دوخته ای
اشک آن روز که آیینه شد از چشم افتاد

و این هم یک تک بیت از همان شاعر:

موج با خاطره صخره به دریا برگشت
کمترین فایده عشق، پشیمانی ماست

فاضل نظری کتاب "آن ها"

روی زمین

2009-11-08T14:29:00.003-06:00

با فرهنگ ایده آلیسم بزرگ شده ایم. بت سازی و بت پرستی، مسلک ماست؛ بشنو جاهلیت مدرن. مساله جایی بغرنج میشود که به روابط انسانی میرسیم. ایده آل رفاقت، ایده آل محبت، ایده آل عشق، ایده آل زندگی و ایده آل و ایده آل. با فرهنگ رئالیسم بزرگ شده اند. ساختارشکنی و بدبینی مسلک آنهاست؛ بشنو مدرنیته جاهلی. مساله البته همانجا بغرنج میشود.

قهرمانان ما که گویی نه مشغله مادی دارند و نه حتی مشغله غیرمادی، بر اسب یکه شان سوارند و میدان را غبارشان گرفته است. و مقصود از مشغله غیرمادی را بگیر پرستیژ و شغل و حرمت اجتماعی تا - اگر دلت نمیهراسد - عزت نفس. و چه کرده است عقل که مطرود میشود چنین؟ الا اینکه از ارزیدن میپرسد. آیا آنکه چنینش هستی، می ارزدت؟ این بخش محذوف داستان ایده آلیته است.

این فیلمها را دیده ای؟ که پسرک، دخترک را تا دم در خانه میبرد و از هم جدا میشوند. فیلم کات میخورد و بعد فردا را نشان میدهد که دوباره ایندو یکدیگر را میبینند. اینکه در طول شب بر آندو چه میگذرد، بخش محذوف داستان رئالیته است.

اما آنچه بخشهای محذوف را از تیررس چشمان ما پنهان میکند، هنرمندی اسطوره ساز، در تراش داستان است. داستانپرداز متبحر ما چنان معشوق را ارزنده و چنان عاشق را گرفتار تصویر میکند که نتوانی بر ایده آلیسم و رئالیسمش خرده بگیری. از آنسوی چنان حال نزار عاشق را شکوهمند و چنان چهره معشوق را دلربا به تصویر میکشد که آرزوی تو میشود چنان عاشق ایده آلی و چنین معشوق رئالی.

این مقدمه باشد تا تفصیل بعد.

در باب دلالت

2009-11-07T11:01:00.003-06:00

با حکایت دل شروع کنیم که هر چه گفتیم جز حکایت دل، در همه عمر از آن پشیمانیم. و البته حکایت دل، همان داستان واحد عاشقان است که بواسطه جلوه های متعددش، روایات نامکرری دارد. با صد هزار جلوه برون آمدی که من/ با صدهزار دیده تماشا کنم تو را. و می ستایم تلاش خستگی ناپذیر مردمان را برای شنیدن روایت نامکرر دیگر.

اما بعد ...

از قول استاد وام بگیرم که در سه گانه عشق و عاشق و معشوق، اولی همواره حقیقی، دومی همواره مجازی و سومی گاهی حقیقی و گاه مجازی است. و این کلام چقدر فاصله دارد با آنکه رایج است. خواهرکم یکبار در بلاگش دفاعیه ای برای معشوقان عالم نوشته بود، عجیب خواندنی. و بس ستمها میرود بر معشوق.

مولوی که به حق فهم بسیاری از این پیچیدگی را مدیون او هستیم، حکایتی دارد در مثنوی بس غریب. حکایت کنیزکی که در تب عشق غلامی میسوزد و پادشاه که عاشق کنیزک میشود و او را از غلام جدا میکند. کنیزک مریض میشود و طبیبان چاره را این میبینند که پادشاه غلام را به کار سخت گیرد تا چهره اش دیگرگون شود و مهرش از دل کنیزک برود. پادشاه چنین میکند و کنیزک دل میبرد و سلامت میشود. مولوی نتیجه میگیرد که عشقهایی کز پی رنگی بود/ عشق نبود عاقبت ننگی بود.

نتیجه مولوی، در نگاه اول منطقی مینماید. اما آنچه از نظر دور مانده است، "دلالت" است. مثلا اگر یک صندلی را به شما نشان بدهند، این صورت دلالت بر صندلی میکند و این مفهوم است که به ذهن میرسد. تابلوی نقاشی یک گل، دلالت بر گل دارد و حواس ما را تحریک میکند. طبیعتا بوم سفید و چند سطل رنگ که این نقاشی از آن ساخته شده، چنان دلالتی ندارد. همان نقاشی را هم اگر بسوزانیم، دیدن بوم سوخته، آن حس را ایجاد نمیکند. آیا این دلیل بر مجاز حس است؟

چهره غلام، دلالتی دارد برای کنیزک. چهره غلام آن تجلی خاص است که برای روح کنیزک خلق شده. حال اگر آن دلالت را از بین ببریم، آیا دلیل این است که عشق، مجازی بود؟ و این به نظرم بزرگترین خطا است. عشق همواره حقیقی است حتی اگر معشوق مجاز باشد. این حقیقت دلالت است که حقیقت عشق را نتیجه میدهد.

انتهای کلام را مزین میکنم به این قول عرب:

حیث ان المعشوق یجذب العاشق من حیث لایعلمه و لایرجوه و ما کان یخطر بباله ابدا، لایظهر من تلک الجذبة فی العاشق الا خوف ممزوج بالیاس مع دوام الطلب

چون معشوق، عاشق را جذب میکند از جایی که نمیداند و به آن امیدی ندارد و به ذهنش هرگز خطور نمیکند، از آن جذبه چیزی در عاشق نمیماند مگر ترسی آمیخته با یاس، همراه طلب دائم.

و این ترس آمیخته با یاس مجال دیگری میطلبد.

دوباره نوشتن

2009-11-06T18:24:00.002-06:00

اولین کسی که دیگر ننوشت، محمد بود. بعد حاج احسان هم دیگر ننوشت. چیزی نگذشت که امیرمحمد هم نوشت که دیگر نمینویسد. خودم هم از شکوی نوشتن افتادم. دون توپولو که نوشتن را کنار گذاشت، تا همین اواخر امیدمان به مست راستین بود که او هم عطای نوشتن را به لقایش بخشید. امیرپویان و سیما هم بسیار کم کار شده اند؛ نمیدانم امسال کدام سیب را میخواهند از باغشان بچینند. تصمیم گرفتم دوباره بنویسم.

این روح آبستن را قابله ای باید.